බටහිර රටවල් තේරුම්ගත යුතු කරුණක්: සෝවියට් සංගමය මෙන් රුසියාව බිඳ වැටෙන්නේ නැත

Nov 12, 2026 at 10:38 AM

|

Lanka Leader

මීට වසර තිස්පහකට පෙර, 1991 අගෝස්තු මාසයේදී සෝවියට් සංගමය සිය අවසන් ගිම්හාන සමය ගත කරමින් සිටියේය. එරට අර්බුදය පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබුණද, මාස කිහිපයක් ඇතුළත ලෝකයේ සුපිරි බලවතුන් දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙකු ලෝක සිතියමෙන් අතුරුදන් වනු ඇතැයි එවකට පවා සිතුවේ ඉතා සුළු පිරිසකි.

1945න් පසු ස්ථාපිත වූ ජාත්‍යන්තර පර්යායේ ප්‍රධාන කුළුණක් වූයේ සෝවියට් සංගමයයි. එහි බිඳවැටීමත් සමඟ ලෝක දේශපාලනයේ දැවැන්ත ප්‍රතිව්‍යුහගත වීමක් ආරම්භ වූ අතර, එම ක්‍රියාවලිය අද දක්වාම සිදුවෙමින් පවතී. පැරණි බල තුලනය වෙනුවට ඇමෙරිකාව ප්‍රමුඛ ලෝක පර්යායක් ස්ථාපිත කිරීමට දැරූ උත්සාහය දිගුකාලීන ස්ථාවරත්වයක් ඇති කිරීමට අසමත් වී තිබේ. ඉන් අනතුරුව බිහිවන ලෝක පර්යාය කුමක්ද යන්න තවමත් අවිනිශ්චිතය.

රුසියාවට මෙන්ම සෙසු හිටපු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවලටද 1991න් පසු ගෙවී ගිය වසර තමන්ගේ අනන්‍යතාව නිර්වචනය කරගැනීමේ දුෂ්කර අභ්‍යාසයක් විය. මුලදී නිදහස ලබාගැනීම සරල කාර්යයක් ලෙස පෙනුණි. එනම්, නව රාජ්‍යයක් ප්‍රකාශයට පත් කර අලුත් ජීවිතයක් ආරම්භ කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් වනු ඇතැයි සිතනු ලැබිණි. එහෙත් යථාර්ථයේදී නව දේශපාලන අනන්‍යතාවක් ගොඩනැගීම ඊට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ කාර්යයක් බව ඔප්පු වී තිබේ.

යුක්රේන ගැටුමද මෙම ක්‍රියාවලියේ කොටසකි. එය රුසියාවට වේදනාකාරී මෙන්ම මතභේදාත්මක ප්‍රශ්නයක් වුවද, සෝවියට් සංගමය තුළ පැවති සුවිශේෂී පරිපාලන බෙදීම් පමණක් පදනම් කරගෙන විසඳිය නොහැකි දේශසීමා පිළිබඳ ප්‍රශ්න රැසක් එමඟින් මතු කරයි. එමෙන්ම, අතීතයේ පැවති මතවාදී සුපිරි බලවතාගේ භූමිකාවට වඩා වෙනස් වූ ලෝක භූමිකාවක් තුළ තමන්ට හිමි ස්ථානය කුමක්ද යන්න නිර්වචනය කිරීමටද රුසියාවට බල කරයි.

රුසියාව සියවස් ගණනාවක් පුරා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ආ රාජ්‍යත්වය පිළිබඳව ආඩම්බර වෙයි. අධිරාජ්‍යයේ සිට සෝවියට් සංගමය දක්වාත්, ඉන්පසු වර්තමාන රුසියානු සම්මේලනය දක්වාත් එහි දේශපාලන ස්වරූපය විශාල වශයෙන් වෙනස් වී ඇතත් රාජ්‍යය අඛණ්ඩව පැවතී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එම අඛණ්ඩ පැවැත්ම යනු එකතැන පල්වීමක් නොවේ. රුසියානු ඉතිහාසයේ සෑම යුගයක්ම අභ්‍යන්තර පීඩනයන්ට සහ අවට ලෝකයේ සිදුවන වෙනස්කම්වලට අනුවර්තනය වීමේ ක්‍රියාවලියක් වී තිබේ. රුසියාව වැනි විශාලත්වයෙන් සහ විවිධත්වයෙන් යුත් රටකට අතීත උරුමයන් ආරක්ෂා කිරීම සහ නවීකරණය අතර නිවැරදි සමතුලිතතාව සොයාගැනීම විශේෂයෙන්ම දුෂ්කර කාර්යයකි. එම සෙවීම තවමත් අඛණ්ඩව සිදුවෙයි.

සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීමෙන් ඉතිරි වූ උරුමය අදටත් බටහිර රටවල් සමඟ පවතින සබඳතාවලට බලපෑම් කරයි. විශේෂයෙන්ම යුරෝපයේ බොහෝ බටහිර නායකයෝ ආරක්ෂක කරුණු සම්බන්ධයෙන් මොස්කව් සමඟ බැරෑරුම් සාකච්ඡා පැවැත්වීමට තවමත් මැළිකමක් දක්වති. මා විශ්වාස කරන පරිදි, ඊට එක් හේතුවක් වන්නේ 1991දී තමන්ට මුහුණ දීමට සිදුවූ ප්‍රබල සතුරකු එක රැයකින් මෙන් අතුරුදන් වන ආකාරය ඔවුන් දුටු බැවිනි.

අද වන විට සීතල යුද්ධයේ අවසානය බොහෝ විට අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවීමට නියමිතව තිබූ දෙයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ. එනම්, සෝවියට් සංගමය “නිදහස් ලෝකය” සමඟ පැවති තරගයෙන් පරාජය වී බිඳවැටීමට නියමිතව තිබූ බවයි. එහෙත් මෙම විග්‍රහය එදා පැවති යථාර්ථයට වඩා පසුකාලීනව සිදුවීම් දෙස ආපසු හැරී බැලීමෙන් ඇති කරගත් නිගමනයකට වැඩි සමානකමක් දක්වයි.

දශක හතරක් පුරා බටහිර ආණ්ඩු සෝවියට් සංගමය භයානක, ඇතැම් විට තම පැවැත්මට පවා තර්ජනයක් වන සතුරකු ලෙස සලකා තිබිණි. එබැවින් එහි අතුරුදන් වීම ඔවුන් පිළිගත් ප්‍රතිඵලයක් වුවද, දැඩි කොමියුනිස්ට් විරෝධීන් පවා එවැනි දෙයක් සිදුවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කිරීමට මැළි වූහ. අවසන් මොහොතට ආසන්න වන තුරුම සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමේ වේගය සහ පරිමාණය සිතාගත නොහැකි තරම් විය.

නිසැකවම, සෝවියට් ක්‍රමය වසර ගණනාවක් තිස්සේ අර්බුදයකට මුහුණ දෙමින් සිටියේය. එහි ආර්ථික දුර්වලතා සහ ලෝකයේ සිදුවන වෙනස්කම්වලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට අසමත් වීම වඩ වඩාත් බරපතළ ගැටලු බවට පත්ව තිබිණි. එහෙත් පිරිහීමක් සිදුවීම යනු අනිවාර්යයෙන්ම විනාශය සිදුවීම නොවේ. සෝවියට් සංගමයට වෙනත් ස්වරූපයකින් හෝ අවම වශයෙන් තවත් දිගු කාලයක් හෝ පැවැත්මට ඉඩ තිබිණි.

ඒ වෙනුවට, එම පිරිහීම වළක්වා ගැනීම සඳහා අවසන් සෝවියට් නායකත්වය හඳුන්වා දුන් පියවර එහි බිඳවැටීම තවදුරටත් වේගවත් කළේය. පද්ධතියේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිවිරෝධතා පිළිබඳ ප්‍රමාණවත් අවබෝධයකින් තොරව ක්‍රියාත්මක කළ ප්‍රතිසංස්කරණ මඟින් එම පද්ධතිය ආරක්ෂා කිරීමට අදහස් කළ ආයතනික ව්‍යුහයන්ම දුර්වල කෙරිණි. වෙනත් ප්‍රතිපත්ති මාර්ගයක් අනුගමනය කළේ නම් සෝවියට් සංගමය ආරක්ෂා කරගැනීමට හැකිව තිබුණේද යන්න ඔප්පු කළ නොහැකිය. එහෙත් එවකට අනුගමනය කළ ප්‍රතිපත්තිවලින් ඇති වූ ප්‍රතිඵල එහි විරුද්ධවාදීන්ට පවා තමන් විසින්ම අත්පත් කරගැනීමට අපහසු වූ ජයග්‍රහණයක් විය.

මේවා හිතාමතා සිදුකළ පාවාදීමක ප්‍රතිඵලද? නැතහොත් අවංකව සිදුකළ වැරදිවල ප්‍රතිඵලද? මෙම සංවත්සරයත් සමඟ එම විවාදය යළිත් කරළියට පැමිණෙනු නොඅනුමානය. එහෙත් මගේ පෞද්ගලික මතය වන්නේ, එම මහා ව්‍යසනයට හේතු වූයේ හොඳින් සංවිධානය කළ කුමන්ත්‍රණයකට වඩා වැරදි ලෙස යොදාගත් විඥානවාදය, අදක්ෂතාව සහ දේශපාලන යථාර්ථයන් අවබෝධ කරගැනීමට අසමත් වීම බවයි.

සෝවියට් සංගමයේ විරුද්ධවාදීන්ට එහි අවසානය සැලසුම් කිරීමට අවශ්‍ය නොවීය. එහෙත් පසුව එහි විනාශයේ ගෞරවය තමන් වෙත පවරා ගැනීමට ඔවුහු මහත් සතුටක් දැක්වූහ. එම අත්දැකීම බටහිර රටවල් තුළ භයානක ආත්ම විශ්වාසයක් ඇති කිරීමට හේතු විය.

අද බටහිර අගනගරවල දේශපාලනඥයන් රුසියාවේ “උපායමාර්ගික පරාජයක්” ඉල්ලා සිටින අතර මොස්කව් සමඟ සම්මුතියකට එළඹීම ප්‍රතික්ෂේප කරන විට පෙනී යන්නේ ඔවුන් ද එම ඉතිහාස පාඩමම යළි ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කරන බවයි. එනම්, රොනල්ඩ් රේගන් මොස්කව් සමඟ ගෙන ගිය ගැටුම්කාරී ප්‍රතිපත්තිය සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමට දායක වූවා සේම, අඛණ්ඩ පීඩනයක් එල්ල කිරීමෙන් රුසියාව තුළද අභ්‍යන්තර අස්ථාවරත්වයක් ඇති කර අවසානයේ එය බිඳවැටෙනු ඇතැයි ඔවුහු විශ්වාස කරති.

ඔවුන්ගේ තර්කය සරලය. ගැටුම තීව්‍ර කරන්න. කිසිදු සහනයක් ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කරන්න. පීඩනය එල්ල කරන්න. රුසියානු රාජ්‍යය අභ්‍යන්තරයෙන් දෙදරා යන තෙක් බලා සිටින්න. අවසානයේදී රුසියානු නායකයන්ට බටහිර කොන්දේසි පිළිගැනීමට සිදුවනු ඇත. එසේත් නැතහොත් සමස්ත පාලන පද්ධතියම බිඳවැටෙනු ඇත.

එහෙත් ඉතිහාසය එවැනි පහසු සහතික ලබා දෙන්නේ නැත. අද රුසියාව යනු සෝවියට් සංගමයේ අවසන් කාලයේ පැවති රුසියාව නොවේ. එහි ආර්ථිකය සහ සමාජ ව්‍යුහය වෙනස්ය. ජාත්‍යන්තර පරිසරයද වෙනස් වී තිබේ. ලෝකය තවදුරටත් එකිනෙකට විරුද්ධ කඳවුරු දෙකක් වටා සංවිධානය වී නැත. එමෙන්ම ගෝලීය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් කොන්දේසි තීරණය කිරීමට බටහිර ආණ්ඩුවලට අතීතයේ තිබූ බලයද අද ඔවුන් සතු නොවේ.

සියල්ලටම වඩා වැදගත් වන්නේ රුසියාව 1991 අත්දැකීමෙන් පාඩම් ඉගෙනගෙන තිබීමයි. එහෙත් වැරදි ලෙස තක්සේරු කළ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ නොසලකා හරින ලද ගැටලු රාජ්‍යයක් අභ්‍යන්තරයෙන්ම විනාශ කළ හැකි බව එරට නායකත්වය අමතක නොකළ යුතුය. එසේම, අභ්‍යන්තර සමාජ බෙදීම් සහ කටුක ගැටුම් සියලු පාර්ශ්වයන්ට පාඩු ගෙන දෙනවා මිස කිසිදු එක් පාර්ශ්වයකට ජයග්‍රහණයක් අත්කර නොදෙන බව සමාජයද අවබෝධ කරගත යුතුය.

මේ අතර බටහිර නායකයන් තේරුම්ගත යුතු කරුණක් වන්නේ සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම ඛේදජනක මෙන්ම සුවිශේෂී සිදුවීමක් මිස රුසියාව සමඟ කටයුතු කිරීම සඳහා නැවත නැවතත් භාවිත කළ හැකි ආදර්ශයක් නොවන බවයි. සීතල යුද්ධය අවසානයේදී ඔවුන්ගේ පූර්වගාමීන්ට අහම්බෙන් මෙන් ලැබුණු අසාමාන්‍ය ත්‍යාගය, තමන් එසේ ප්‍රාර්ථනා කළ පමණින් යළිත් ලැබෙනු ඇතැයි සිතීම නිෂ්ඵලය.

රුසියාවේ අනාගතය තවමත් හැඩගැසෙමින් පවතී. එහෙත් රුසියාව නම් රාජ්‍යය ලෝකයෙන් අතුරුදන් වන්නේ නැත.

ෆියෝදෝර් ලුක්යානොව්

ෆියෝදෝර් ලුක්යානොව් (Fyodor Lukyanov) ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ක්ෂේත්‍රයේ රුසියාවේ සිටින ප්‍රමුඛතම විශේෂඥයන්ගෙන් කෙනෙකි. ඔහු 1990 වසරේ සිට ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ කටයුතු කර ඇති අතර, නූතන ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ රුසියානු විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ප්‍රකාශන රැසක් රචනා කර තිබේ.

2002 වසරේ සිට ඔහු Russia in Global Affairs සඟරාවේ ප්‍රධාන කර්තෘවරයා ලෙස කටයුතු කරයි. විදේශීය සහ රුසියානු විශේෂඥයන්ට මෙන්ම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන්ටද අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමට සහ විවාද පැවැත්වීමට අවකාශයක් සැලසීමේ අරමුණින් මෙම සඟරාව ආරම්භ කරනු ලැබීය.

2012 වසරේදී රුසියාවේ පැරණිතම රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලින් එකක් වන රුසියානු විදේශ හා ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති කවුන්සිලයේ (Council on Foreign and Defense Policy) ප්‍රෙසිඩියම් සභාපතිවරයා ලෙස ඔහු තේරී පත් විය. 2015 වසරේ සිට ඔහු වල්දායි ජාත්‍යන්තර සාකච්ඡා සමාජයේ (Valdai International Discussion Club) සංවර්ධන හා සහාය පදනමේ විද්‍යාත්මක කටයුතු පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

එසේම, ඔහු රුසියාවේ ජාතික පර්යේෂණ විශ්වවිද්‍යාලයේ උසස් ආර්ථික විද්‍යා පාසලේ (National Research University Higher School of Economics) ලෝක ආර්ථිකය හා ගෝලීය දේශපාලනය පිළිබඳ පීඨයේ පර්යේෂණ මහාචාර්යවරයකු ලෙසද සේවය කරයි.