මහියංගණ දාගැබ ප්‍රතිසංස්කරණය පිටුපස තිබෙන කතන්දරය..

Nov 9, 2026 at 08:35 AM

|

Lanka Leader

මේ ඔබ දකින්නේ මහියංගණ දාගැබ 1940ට පෙර පැවති විදිහයි.  මිනිපේ දනව්වෙ මහියංගණ දාගැබ ප්‍රතිසංස්කරණය පිටුපස තිබෙන කතන්දරය ඔබ දන්නවාද? ඒකත් රුවන්වැලි සෑ ප්‍රතිසංස්කරණය වගේ රට පුරාම සැහැදැවතුන්ගෙන් සම්මාදම් කරගත් මුදලින් ගොඩ නැගූ දාගැබක්. හැබැයි මේ දාගැබ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ රුවන්වැලි සෑය වගේ චෛත්‍යවර්ධන සමිතියේ තනි මතයට වැඩ කළේ නැහැ.  පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ උදව්ව ඉල්ලා සිටියා. මේ නිසා මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන පැමිණ ධාතු ගර්භයේ කැණිම් කළ අතර අපූරු දේවල් සොයා ගැනීමට ඉඩ ලැබුණා. 

වර්ෂ 1942 එක් දිනයක එවකට කෘෂිකර්ම ඇමැතිව සිටි ඩී. එස්. සේනානායක නිලධාරින් පිරිසක් ද සමග මහියංගනයට නුදුරින් පිහිටි මිනිපේ ගොවි ජනපදයේ  රාජකාරි කටයුත්තකට ගියා. එහිදී දුම්බර උප දිසාපතිව සිටි ටී. සී. පෙරේරා මහියංගණ සෑය ගරාවැටී තිබෙන අන්දම ගැනත්, එය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතු බවත් ඇමැති ඩී. එස්.ට පවසා සිටියා. යළිත් දිනක මිනිපේට යන විට මහියංගය දාගැබ බැලීමට යාමට ඩී. එස්. කැමති බව පවසා සිටියා. එවකට මහියංගනය දක්වා මාර්ග පහසුකම් තිබුණේ නැහැ. නැවත දිනෙක මහවැලි ගඟෙන් ඔරුවකින් එතෙර වී ඩී. එස්. ඇතුළු කණ්ඩායම මහියංගනය දාගැබ් බිමට ගියා. දාගැබේ කනගාටුදායක ස්වරූපය දුටු ඇමැතිවරයා එය කඩිනමින් ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතු බව වටහාගෙන දිසාපතිවරයාට වැඩිදුරටත් ඒ ගැන සොයාබැලීමට පැවරුවා. දිසාපතිවරයාගේ මූලිකත්වයෙන් 1942 ජූනි 18 දා අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක පලිපාන චන්දානන්ද නාහිමි ඇතුළු පිරිස ප්‍රධානත්වයෙන් මහියංගන රජ මහා විහාරයේ දී සාකච්ඡාවක් පවත්වා මහියංගන විහාර වර්ධන සමිතිය ආරම්භ කළේ ඒ අනුව යි.

මහියංගන චෛත්‍යය සහ පූජා භූමිය ඇතුළත් සැලැස්ම පිළියෙල කළේ නගර නිර්මාණ ශිල්පී ඔලිවර් වීරසිංහ, ෂර්ලි ඩී. අල්විස්, ඩී. ඒ. පීරිස් යන අය යි. මෙම සැලැස්මට අනුව දාගැබේ ප්‍රතිසංස්කරණ ආරම්භ කරමින් පළමු පස් පිඩැල්ල එවකට අගමැති ඩී. එස්. සේනානායක විසින් කැපුණේ 1949 සැප්තැම්බර් 9 දා යි.

දාගැබ නව සැලැස්මකට සම්පූර්ණයෙන් අලුත්වැඩියා කෙරෙන නිසා එයට පෙර එවකට පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතානට ආරාධනා කළේ ගරාවැටුණු දාගැබ කැණීම් කිරීමට යි. දාගැබ කලකට පෙර නිධන්හොරු හාරා තිබුණා. පරණවිතානගේ කැණීම්වල අරමුණ වුණේ විවිධ රාජ යුගවල සහ මෑත අතීතයේ කළ අලුත්වැඩියා නිසා ගොඩගැසී තිබුණු සුන්බුන් ඉවත්කර මුල් ගඩොල් බැම්ම පාදා ගැනීම යි. ටික දුරක් කැණීම් කරන විට පුරාවිද්‍යාඥයන් පුදුමයට පත් කරමින් ආරක්ෂා වී තිබුණු ධාතු ගර්භය මතුවුණා. එය දාගැබේ මුල් ධාතු ගර්භය නොව මළුව මට්ටමේ සිට අඩි 22ක් ඉහළින් බුරුල් ගඩොල් බැම්ම මත ගොඩනගන ලද්දක්

දාගැබේ කැණිම් කළ පරණවිතාන මෙසේ සිය අත්දැකීම් සඳහන් කර තිබෙනවා: 

දහස් වසරක් මුළුල්ලේ වැසී තිබුණු ධාතු ගර්භය වැසූ ගල්ලෑලි පළමු වරට ඉවත්කළ විට, එහි ඇතුළත හිරු එළියෙන් නැහැවී ගිය විට, පැරණි ධාතු ගර්භයක නිදන් වස්තු තැන්පත් කර තිබෙන අන්දම දැකගැනීමේ අවස්ථාව එහි රැස්ව සිටි බොහෝ දෙනෙකුට ලැබුණේ ය. එහි බිතුසිතුවම් දක්නට ලැබීම අප බලාපොරොත්තු නොවූ දෙයකි. පුරාණ ලංකාවේ ධාතු ගර්භ බිතුසිතුවමින් අලංකාර කරන ලද බව වංශකතාවලින් අප දැනසිටි නමුදු එවැනි ධාතු ගර්භයක් මින් පෙර දක්නට ලැබී තිබුණේ නැත. 

(පුරාවිදු පරියේසණ- සෙනරත් පරණවිතාන)

ධාතු ගර්භය 1951 ජනවාරි 1 දා අස්ගිරි මහානායක හිමියන් ඇතුළු මැති ඇමැතිවරුන් ඉදිරියේ විවෘත කෙරුණා. එය ගඩොලින් තනා තිබූ අඩි හතරේ චතුරස්‍රයක්. එහි බිත්ති බිතුසිතුවමින් අලංකාර කර තිබුණා. බිතුසිතුවමේ සමහර බදාම ස්ථර ගැලවී බිමට වැටී තිබුණා. ගර්භය වටා ලෝකඩ අශ්වාරෝහක ප්‍රතිමා හතරක් තබා තිබුණා. යකඩ ත්‍රිශූල ද රන් කොඩි සවිකළ යකඩ යෂ්ටි ද එහි තිබුණා. ධාතු කරඬු, පොළොන්නරු යුගයට අයත් කාසි, කුඩා බුද්ධ ප්‍රතිමා, ආභරණ, මැණික්ගල් ආදී පුරාවස්තු ද එහි හමුවුණා. මෙහි දී ලැබුණු කාසි සහ පුරාවස්තු අනුව මෙය පොළොන්නරු යුගයේ පළමුවැනි විජයබාහු රජු විසින් (1055-1110) කරවන ලදැ යි මහාවංශයේ සඳහන්. මෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ ධාතු ගර්භයක් බව හෙළි වුණා. මෙහිදී හමුවූ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව බාරයට ගෙන සංරක්ෂණය කළ අතර අනෙක් පුරාවස්තු රජමහා විහාරයට බාර දී තිබෙනවා.

 සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කළ මහියංගන දාගැබ 1961 දී කොත් පළදවා විවෘත කළා. ඒ වනවිට එය පිළිසකර කිරීමට මුල්වුණු අගමැති ඩී. එස්. මෙලොවින් සමුගෙන. 

  එවකට මහියංගණ විහාරාධිපති ඉද්දමල්ගොඩ ධම්මපාල හාමුදුරුවෝ 1851 දී දාගැබ පිළිසකර කිරිමට උත්සාහ කළා. රට පුරා සම්මාදම් කරමින් දාගැබ පිළිසකර කරගෙන ආ අතර, හතරැස් කොටුව සමීපයට පැමිණි විට 1873 දී බැම්ම කඩා වැටුණා. යළිත් පිළිසකර කර 1890 දී කොත් පැළඳවූවා. නමුත් එම ඉදිකිරීම ශක්තිමත් නොවීමෙන් පැළඳූ කොත සහිත කොටස 1907 දී කඩා වැටුණා. නැවතත් දාගැබ පිළිසකරකිරීමේ කටයුතු ආරම්භ කළත් කොත් කැරුල්ල තෙක් බැඳි බැම්ම 1922 ජනවාරියේ දී කඩා වැටී තිබෙනවා. ඊට පසු තමයි මහියංගන විහාර වර්ධන සමිතිය ආරම්භ කර නැවත අංගසම්පූර්ණ ප්‍රතිසංස්කරණයක් කරන ලද්දේ. අද ඔබ දකින්නේ එසේ ඉදිකළ දාගැබ යි.

- කුසුම්සිරි විජයවර්ධන

(මුහුණු පොතින් උපුටා ගන්නා ලදී)