අනුරාධපුර පූජා භූමියේ සංවර්ධනය: බෞද්ධ උරුමය සුරැකීමේ ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම, ඉන්දීය මැදිහත්වීම සහ අන්‍යාගමික හා දේශපාලන අරමුණු සඳහා පූජා භූමිය යොදාගැනීමේ අවදානම..

Oct 24, 2026 at 02:06 PM

|

Lanka Leader

සාරාංශය

අනුරාධපුරය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි රාජධානියක් පමණක් නොව, වසර දෙදහසකට අධික කාලයක් බෞද්ධ ශාසනික, සංස්කෘතික හා ඓතිහාසික අනන්‍යතාව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ආ අතිවිශිෂ්ට පූජනීය නගරයකි.

අනුරාධපුර පූජා භූමිය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා විසිවන සියවසේ මැද භාගයේ සිට විවිධ නීතිමය හා පරිපාලනමය පියවර ගෙන තිබේ.

එහි නවතම අදියර ලෙස 2026 පෙබරවාරි 27 දින අංක 2477/44 දරන අතිවිශේෂ ගැසට් පත්‍රය මගින් යාවත්කාලීන කරන ලද අනුරාධපුර පූජා භූමි සංවර්ධන සැලැස්ම ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

මෙම සැලැස්මට ඉන්දීය රජයේ මූල්‍ය සහාය ලබාගැනීමේ යෝජනාවද සම්බන්ධ වී තිබේ.

මෙහිදී මතුවන මූලික නෛතික හා ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රශ්නය වන්නේ, බෞද්ධ උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා හඳුනාගත් පූජා භූමියක්, සංවර්ධනයේ නාමයෙන් වෙනත් ආගමික හෝ විදේශීය දේශපාලන අරමුණු සඳහා පරිවර්තනය කිරීමට රාජ්‍යයට බලයක් තිබේද යන්නයි.

මෙම පර්යේෂණයේ ප්‍රධාන තර්කය වන්නේ සංවර්ධනය යන්න පූජා භූමියක මුල් අරමුණ වෙනස් කිරීමට ලබාදෙන අසීමිත බලයක් නොවන බවයි.

එහෙත් වෙනත් ආගමක පුද්ගලයන්ට පූජා භූමියට පැමිණීම හෝ නීත්‍යනුකූල ආගමික නිදහස භුක්ති විඳීම වැළැක්වීමද එම තර්කයෙන් සාධාරණීකරණය නොවේ.

1. අනුරාධපුරයේ ඓතිහාසික හා ආගමික අනන්‍යතාව

අනුරාධපුරය ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන හා ආගමික ජීවිතයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් විය.

විශේෂයෙන් දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ රාජ්‍ය සමයේ මහින්දාගමනයෙන් අනතුරුව අනුරාධපුරය බෞද්ධ ශාසනික සංවර්ධනයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් විය.

සංඝමිත්තා තෙරණිය විසින් ශ්‍රී මහා බෝධි ශාඛාව මෙරටට වැඩම කරවීම, මහා විහාර සම්ප්‍රදාය ස්ථාපිත වීම සහ පසුව අභයගිරි හා ජේතවන විහාර සංකීර්ණ බිහිවීම අනුරාධපුරයේ බෞද්ධ අනන්‍යතාව තහවුරු කළ ප්‍රධාන ඓතිහාසික සිදුවීම්ය.

රුවන්වැලි මහා සෑය, ථූපාරාමය, ශ්‍රී මහා බෝධිය, අභයගිරිය, ජේතවනාරාමය, මිරිසවැටිය හා අනෙකුත් පූජනීය ස්ථාන මෙම උරුමයේ ප්‍රධාන සාක්ෂි වේ.

1982 දී අනුරාධපුර පූජා නගරය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරනු ලැබීය.

මෙයින් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් පිළිගනු ලැබුවේ අනුරාධපුරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම පමණක් නොව එහි අතිවිශිෂ්ට ආගමික හා සංස්කෘතික වැදගත්කමද වේ.

මූලාශ්‍ර: මහාවංසය; දීපවංසය; UNESCO, Sacred City of Anuradhapura, World Heritage List No 200.

2. අනුරාධපුරය පූජා භූමියක් ලෙස සංරක්ෂණය කිරීමේ නීතිමය ඉතිහාසය

2.1. 1942 අනුරාධපුර සංරක්ෂණ ආඥාපනත

නූතන නීතිමය සංරක්ෂණ ඉතිහාසයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වන්නේ 1942 අනුරාධපුර සංරක්ෂණ ආඥාපනතයි.

මෙම නීතිමය පියවර මගින් ඓතිහාසික නගරයේ සංරක්ෂණය හා සැලසුම්කරණය සඳහා විධිමත් පදනමක් නිර්මාණය විය.

ජාතික භෞතික සැලසුම් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල ඉතිහාසය අනුව, අනුරාධපුර සංරක්ෂණ සැලැස්ම නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රදේශීය සැලසුම්කරණයේ ආරම්භක කාර්යයන් අතර වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගනී.

2.2. 1946 නගර හා ග්‍රාම නිර්මාණ ආඥාපනත

1946 අංක 13 දරන නගර හා ග්‍රාම නිර්මාණ ආඥාපනත යටතේ අනුරාධපුරයේ සංරක්ෂණය හා සංවර්ධනය සඳහා නව නීතිමය රාමුවක් සකස් විය.

මෙම සැලසුම්කරණයේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ පුරාණ පූජනීය නගරයේ ඓතිහාසික ස්වභාවය ආරක්ෂා කරමින් නූතන නාගරික අවශ්‍යතා සඳහා වෙනම නව නගරයක් සංවර්ධනය කිරීමයි.

2.3. 1948–1949 පූජා නගර සංරක්ෂණ වැඩපිළිවෙළ

1948–1949 කාලය අනුරාධපුර පූජා නගරයේ නූතන සැලසුම්කරණ ඉතිහාසයේ තවත් වැදගත් අදියරකි.

1949 සංරක්ෂණ වැඩසටහනේ ප්‍රධාන අරමුණු අතර පූජා නගරය තුළ පැවති නොගැළපෙන ඉදිකිරීම් ඉවත් කිරීම සහ නව නගරය තුළ ජනාවාස හා නාගරික පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම ඇතුළත් විය.

මෙහි වැදගත්කම වන්නේ පූජා නගරය සහ සාමාන්‍ය නාගරික සංවර්ධනය අතර සැලසුම්මය වෙනසක් ඇති කිරීමයි.

කෙසේ වෙතත්, 1948 දී පූජා භූමිය ගැසට් කළ බවට පසුව  1948 වසර පූජා නගර සංවර්ධනයේ ආරම්භක කාලයක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය. 

2.4. 1961 අනුරාධපුර සංරක්ෂණ මණ්ඩලය

1949 වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දුර්වලතා හේතුවෙන් 1961 දී අනුරාධපුර සංරක්ෂණ මණ්ඩලය පිහිටුවනු ලැබීය.

මෙම ආයතනය මගින් සංරක්ෂණ කටයුතු වඩාත් විධිමත් කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී.

2.5. 1981 ගැසට් ප්‍රකාශනය

ජාතික භෞතික සැලසුම් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල තොරතුරු අනුව, අනුරාධපුර පූජා භූමියට අදාළ අංක 159 දරන ගැසට් ප්‍රකාශනය 1981 සැප්තැම්බර් 8 දින නිකුත් කර ඇත.

මෙය අනුරාධපුර පූජා භූමියේ නූතන නීතිමය තත්ත්වය විමර්ශනය කිරීමේදී වැදගත් ලේඛනයකි.

2.6. 1984 සංවර්ධන සැලැස්ම

1984 දී අනුරාධපුර පූජා භූමි සැලසුම් යෝජනා ක්‍රමයක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.

එය 1988 සිට ක්‍රියාත්මක කිරීම ආරම්භ වූ බව නාගරික සංවර්ධන අධිකාරියේ ඓතිහාසික වාර්තා පෙන්වා දෙයි.

මෙම වැඩසටහනේ ප්‍රධාන අරමුණු වූයේ පූජනීය ස්ථානවලට ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීම, පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සංරක්ෂණය කිරීම සහ නාගරික ක්‍රියාකාරකම් විධිමත් කිරීමයි.

2.7. 1996 සහ 2001 සංවර්ධන වැඩසටහන්

1996 සංරක්ෂණ වැඩසටහන මගින් පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්, පර්යේෂණ සහ බැතිමතුන් සඳහා පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ලදී.

2001 දී විශාල අනුරාධපුර නාගරික සංවර්ධන ප්‍රදේශයක් හඳුනාගනු ලැබීය.

එහෙත් සාමාන්‍ය නාගරික සංවර්ධන ප්‍රදේශයක් සහ ඓතිහාසික බෞද්ධ පූජා භූමියක් එකම නීතිමය සංකල්පයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.

මූලාශ්‍ර: National Physical Planning Department, History; Urban Development Authority, Anuradhapura Urban Area Development Plan 2019–2030.

3. 2026 පෙබරවාරි 27 දින අංක 2477/44 දරන ගැසට් පත්‍රය

2026 පෙබරවාරි 27 දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතිවිශේෂ ගැසට් පත්‍රය මගින් යාවත්කාලීන කරන ලද අනුරාධපුර පූජා භූමි සංවර්ධන සැලැස්ම ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

එහි මූලික පසුබිම වන්නේ පෙර පැවති සැලසුම් යාවත්කාලීන කිරීමයි.

එම නිසා මෙම ගැසට් පත්‍රය මුල් පූජා භූමිය අලුතින් නිර්මාණය කළ ලේඛනයක් ලෙස නොව, කලින් පැවති සැලසුම්කරණ රාමුව යාවත්කාලීන කරන ලේඛනයක් ලෙස තේරුම් ගැනීම වඩාත් නිවැරදිය.

එහි නීතිමය බලපෑම තීරණය කිරීම සඳහා විශේෂයෙන් පරීක්ෂා කළ යුතු කරුණු වන්නේ:

1. පූජා භූමියේ නිශ්චිත සීමා සහ ඒවායේ වෙනස්කම්.

2. පූජා භූමිය තුළ අවසර ලැබෙන ඉදිකිරීම් වර්ග.

3. ආගමික ගොඩනැගිලි සම්බන්ධ සැලසුම් නිර්ණායක.

4. පුරාවිද්‍යාත්මක හා ආගමික ස්ථාන ආරක්ෂා කිරීමේ විධිවිධාන.

5. ඉඩම් පරිහරණය වෙනස් කිරීමට බලය ඇති ආයතන.

6. පවතින ආගමික ස්ථාන සහ අලුතින් ඉදිකිරීමට යෝජිත ආගමික ස්ථාන අතර නීතිමය වෙනස.

මෙම ප්‍රතිපාදන සම්පූර්ණයෙන් විමර්ශනය කර නව ගැසට් පත්‍රය රාම කෝවිලක් වැනි ඉදිකිරීමකට ඉඩ සැලසෙන ප්‍රතිපාදන තිබේදැයි පරීක්ෂා කිරීම මේ රටේ අතිමහත් වූ බෞද්ධ ජනතාවට මෙන්ම සීරුම ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට ද  අතිශය වැදගත්කමක් ඇති සහ සංවේදී  ප්‍රශ්නයකි.

4. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 9 වන ව්‍යවස්ථාව සහ බෞද්ධ ශාසනය ආරක්ෂා කිරීම

1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 9 වන ව්‍යවස්ථාව අනුව බුද්ධාගමට ප්‍රමුඛස්ථානය හිමිවන අතර බුද්ධ ශාසනය ආරක්ෂා කිරීම හා පෝෂණය කිරීම රාජ්‍යයේ වගකීමකි.

මෙම ප්‍රතිපාදනය හුදු සංකේතාත්මක ප්‍රකාශයක් ලෙස පමණක් නොව රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති සකස් කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු ව්‍යවස්ථාපිත මූලධර්මයක් ලෙසද වැදගත් වේ.

අනුරාධපුර පූජා භූමිය වැනි සුවිශේෂී බෞද්ධ උරුමයක් ආරක්ෂා කිරීමේදී මෙම වගකීම විශේෂයෙන් අදාළ වේ.

එහෙත් 9 වන ව්‍යවස්ථාව කියවිය යුත්තේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අනෙකුත් ප්‍රතිපාදන සමඟය.

10 වන ව්‍යවස්ථාව ආගමික හා හෘදය සාක්ෂියේ නිදහස සහතික කරයි.

12 වන ව්‍යවස්ථාව නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාව සහ ආගම මත වෙනස්කම් නොකිරීමේ මූලධර්මය ආරක්ෂා කරයි.

14(1)(e) ව්‍යවස්ථාව ආගම ප්‍රකාශ කිරීමේ හා පිළිපැදීමේ නිදහස සම්බන්ධයෙන් වැදගත් වේ.

එබැවින් අනුරාධපුරයේ බෞද්ධ අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කිරීම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය වගකීමකි.

එහි සැබෑ නෛතික අර්ථය වන්නේ පූජා භූමියේ ඓතිහාසික හා ආගමික අරමුණට හානි නොවන පරිදි සිංහල බෞද්ධ ජනතාවගේ නීත්‍යනුකූල අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමයි. මුස්ලිම් පල්ලි වලට සිංහල බෞද්ධයන් හෝ ඉස්ලාම් නොවන අයට පැමිණිය නොහැකියාව.  ක්‍රිස්තියානි පල්ලි කතෝලික පල්ලියා හින්දු කෝවිවලටද යන්නේ එම ආගම් අදහන්නන් පමණි. එහෙත් මින් අදහස් වන්නේ නෑ සෙසු ආගමිකයන් හෝ මෙම ඓතිහාසික බෞද්ධ   ඒවායේ ගෞරවය ආරක්‍ෂාවන පරිදිම ඒවා නැරඹීමට නොහැකි බව.

5. සංවර්ධනයේ නාමයෙන් පූජා භූමියක ආගමික අනන්‍යතාව වෙනස් කළ හැකිද?

මෙය මෙම පර්යේෂණයේ මූලික නෛතික ප්‍රශ්නයයි.

පූජා භූමියක් ලෙස විශේෂ සැලසුම්කරණයට යටත් කරන ලද භූමි ප්‍රදේශයක සංවර්ධන කටයුතු එම භූමියේ ආරක්ෂිත අරමුණට අනුකූල විය යුතුය.

උදාහරණයක් ලෙස මාර්ග, ජල සැපයුම, සනීපාරක්ෂක පහසුකම්, බැතිමතුන් සඳහා විවේකාගාර සහ පරිසර හිතකාමී ප්‍රවාහන පහසුකම් ඉදිකිරීම පූජා භූමියේ මූලික අරමුණට සහාය විය හැකිය.

එහෙත් වෙනත් අරමුණක් සඳහා පූජා භූමියේ සංස්කෘතික භූදර්ශනය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් කිරීම ඊට වඩා වෙනස් නෛතික ප්‍රශ්නයකි.

එවැනි තීරණයක නීත්‍යනුකූලභාවය පරීක්ෂා කිරීමේදී පහත මූලධර්ම අදාළ වේ.

පළමුව, නීතිමය බලය: අදාළ ආයතනයට එවැනි ඉදිකිරීමක් අනුමත කිරීමට නීතියෙන් බලය ලබාදී තිබිය යුතුය.

දෙවනුව, නිසි අරමුණ: ලබාදී ඇති බලය භාවිත කළ යුත්තේ එය ලබාදුන් නීතිමය අරමුණ සඳහාය.

තෙවනුව, අදාළ කරුණු සලකා බැලීම: පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම, ආගමික භාවිතය, පාරිසරික බලපෑම සහ මහජන අදහස් සලකා බැලිය යුතුය.

සිව්වනුව, සමානුපාතිකත්වය: යෝජිත ක්‍රියාමාර්ගය සාධාරණ හා අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට සීමා විය යුතුය.

පස්වනුව, පාරදෘශ්‍යභාවය: මහජන වැදගත්කමක් ඇති තීරණවල පදනම ප්‍රසිද්ධ කළ යුතුය.

මෙම මූලධර්ම උල්ලංඝනය කරමින් ගනු ලබන පරිපාලන තීරණ අධිකරණ සමාලෝචනයට ලක්විය හැකිය.

6. ඉන්දීය රජයේ මූල්‍ය දායකත්වය සහ දේශපාලන බලපෑම්

2026 අගෝස්තු සහ ඔක්තෝබර් මාසවල පළ වූ රාජ්‍ය ප්‍රකාශන අනුව අනුරාධපුර පූජා නගර සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියට ඉන්දීය රජයේ මූල්‍ය දායකත්වය ලබාගැනීමට සැලසුම් කර තිබේ.

2026 ඔක්තෝබර් 1 දින රාජ්‍ය ප්‍රවෘත්ති දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රකාශ කළ පරිදි ව්‍යාපෘතියේ ආරම්භක ඇස්තමේන්තුගත වියදම රුපියල් බිලියන 7.7කි.

එම ප්‍රකාශනය අනුව ඉන්දීය අග්‍රාමාත්‍ය නරේන්ද්‍ර මෝදි මහතා අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධිය වැඳපුදා ගැනීමට පැමිණි අවස්ථාවේ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියට සහාය ලබාදීමට එකඟතාව පළ කර තිබේ.

විදේශීය රජයක මූල්‍ය ආධාර ලබාගැනීම ස්වයංක්‍රීයව නීති විරෝධී ක්‍රියාවක් නොවේ.

එසේම ඉන්දියාව හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පවතින ඓතිහාසික බෞද්ධ සම්බන්ධතාවද මෙහිදී නොසලකා හැරිය නොහැකිය.

කෙසේ වෙතත්, ආගමික හා පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් ඇති භූමියක විදේශීය අරමුදල් යොදා ක්‍රියාත්මක කරන සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියක් සම්බන්ධයෙන් විශේෂ පාරදෘශ්‍යභාවයක් අවශ්‍ය වේ.

විශේෂයෙන් සොයා බැලිය යුත්තේ:

- ඉන්දීය මූල්‍ය ආධාර ලබාදීමේ කොන්දේසි මොනවාද?

- සංවර්ධන ව්‍යාපෘති තෝරාගැනීමේ අවසාන බලය ශ්‍රී ලංකාව සතුව පවතින්නේද?

- ඉන්දීය ආයතනවලට ඉඩම් පරිහරණය හෝ ඉදිකිරීම් සම්බන්ධ තීරණ ගැනීමේ බලයක් තිබේද?

- ආගමික ස්ථාන ඉදිකිරීම සඳහා අරමුදල් වෙන් කර තිබේද?

- පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ සහ අදාළ බෞද්ධ ආගමික බලධාරීන්ගේ අනුමැතිය ලබාගන්නේ කෙසේද?

මෙම ප්‍රශ්න මතු කිරීම විදේශීය රටකට හෝ ආගමකට විරුද්ධ වීමක් නොව ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික ස්වෛරීභාවය හා මහජන වගවීම ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාවකි.

7. අනුරාධපුරයේ රාම කෝවිලක් ඉදිකිරීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නය

අනුරාධපුර පූජා භූමිය තුළ රාම කෝවිලක් ඉදිකිරීමේ යෝජනාවක් තිබේද යන්න මෙම විවාදයේ විශේෂ අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණකි.

රාම කෝවිලක් ඉදිකිරීම සහ හින්දු බැතිමතුන්ට අනුරාධපුරය නැරඹීමට හෝ වන්දනා කිරීමට ඇති අයිතිය යනු එකිනෙකට වෙනස් කරුණු දෙකකි.

හින්දු බැතිමතුන්ගේ ආගමික නිදහස ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් ආරක්ෂා වේ.

එහෙත් විශේෂ බෞද්ධ පූජා භූමියක් තුළ නව ආගමික ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිකිරීමේ නීත්‍යනුකූලභාවය තීරණය වන්නේ එම භූමියට අදාළ නීති, ඉඩම් පරිහරණ සැලසුම්, පුරාවිද්‍යාත්මක ආරක්ෂණ නීති සහ අදාළ අනුමැති මතය.

රාම කෝවිලක් ඉදිකිරීමට යෝජනා කරන්නේ නම් එය පරීක්ෂා කළ යුත්තේ ආගමික විරෝධයක් යටපත් කිරීමෙන් නොව, පූජා භූමියේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාව හා නීතිමය ආරක්ෂාව පදනම් කරගෙනය.

මෙහිදී විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ නව ඉදිකිරීමක් පවතින ඓතිහාසික ආගමික උරුමයකට හානි කරන්නේද, පූජා භූමියේ මුල් සැලසුම් අරමුණට පටහැනිද, එසේ නොමැති නම් නීත්‍යනුකූල හා උරුම සංරක්ෂණයට ගැළපෙන ඉදිකිරීමක්ද යන්නයි.

එබැවින් එවැනි යෝජනාවක් පිළිබඳ නිල සැලසුම්, ඉඩම් ලේඛන හෝ අනුමැති තිබේ නම් ඒවා ප්‍රසිද්ධ කරන ලෙස ඉල්ලා සිටීම වඩාත් ශක්තිමත් හා වගකිවයුතු නෛතික ප්‍රවේශය වේ.

8. ඉන්දියාවේ රාම මන්දිර ව්‍යාපෘතිය සහ ආගමික දේශපාලනය

ඉන්දියාවේ අයෝධ්‍යා රාම මන්දිරය ආගමික අනන්‍යතාව, ඉතිහාසය, නීතිය හා දේශපාලනය අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් සංසන්දනාත්මක උදාහරණයකි.

අයෝධ්‍යා ආරවුල පිළිබඳ ඉන්දීය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුව 2019 දී ලබාදෙන ලදී.

එම තීන්දුවේ නීතිමය පසුබිම සහ රාම මන්දිරයේ පසුව සිදු වූ ඉදිකිරීම් දකුණු ආසියාවේ ආගමික ස්ථාන සම්බන්ධ දේශපාලන වැදගත්කම විමර්ශනය කිරීමට අදාළ වේ.

එහෙත් අයෝධ්‍යා ව්‍යාපෘතිය සහ අනුරාධපුර සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය එකම අරමුණකින් ක්‍රියාත්මක වන බවට නිගමනය කිරීමට ඒවා අතර සෘජු සාක්ෂි අවශ්‍යය.

එවැනි සාක්ෂි නොමැතිව ඉන්දියාව අනුරාධපුරය තුළ හින්දු ආගමික දේශපාලන ව්‍යාපෘතියක් ක්‍රියාත්මක කරන බව ප්‍රකාශ කිරීම පර්යේෂණාත්මකව සාධාරණ නොවේ.

එසේ වුවද, විදේශීය මූල්‍ය දායකත්වයක් සහිත ආගමික උරුම සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියක් දේශපාලන සංකේත නිර්මාණය කිරීම සඳහා භාවිත වීමේ හැකියාව විවේචනාත්මකව විමර්ශනය කළ හැකිය.

මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුත්තේ විදේශීය රජයක ආගමික අනන්‍යතාවට නොව එහි මූල්‍ය දායකත්වය සමඟ සම්බන්ධ වන නිශ්චිත ප්‍රතිපත්ති, කොන්දේසි සහ තීරණ ගැනීමේ බලතල වෙතය.

9. යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම තත්ත්වය සහ සංරක්ෂණ වගකීම්

අනුරාධපුරය 1982 සිට ලෝක උරුම ස්ථානයකි.

එබැවින් එහි සංවර්ධන කටයුතු ජාතික නීතිමය අවශ්‍යතා පමණක් නොව ලෝක උරුම සංරක්ෂණ ප්‍රතිපත්ති සමඟද ගැළපිය යුතුය.

මෙහිදී විශේෂයෙන් සලකා බැලිය යුතු කරුණු වන්නේ:

1. ස්ථානයේ සුවිශේෂී විශ්වීය වටිනාකම ආරක්ෂා කිරීම.

2. ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක අව්‍යාජත්වය පවත්වා ගැනීම.

3. පූජා භූමියේ භූදර්ශනයට අහිතකර ඉදිකිරීම් වැළැක්වීම.

4. නව සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිවල උරුම බලපෑම් ඇගයීම.

5. අදාළ ආගමික ප්‍රජාවන් හා පුරාවිද්‍යා විශේෂඥයන්ගේ අදහස් ලබාගැනීම.

නව ආගමික ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිකිරීමෙන් ලෝක උරුම ස්ථානයේ සුවිශේෂී වටිනාකමට බලපෑමක් ඇති වන්නේ නම් එය බරපතළ සංරක්ෂණ ප්‍රශ්නයක් බවට පත්විය හැකිය.

10. 2026 සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියේ නවතම තත්ත්වය

2026 අගෝස්තු 30 දින පළ වූ රාජ්‍ය ප්‍රකාශනය අනුව පූජා නගරයේ පවතින වර්ග කිලෝමීටර් 28ක සීමාව වර්ග කිලෝමීටර් 38 දක්වා පුළුල් කිරීමේ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් වී තිබේ.

එම ප්‍රකාශනයේදී පරිසර හිතකාමී ප්‍රවාහන පහසුකම්, විදුලි බස් සේවා, පදික මංතීරු සහ බැතිමතුන්ගේ පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත.

එසේම පූජා නගරය තුළ පදිංචි පවුල් 331ක් නැවත පදිංචි කිරීම සම්බන්ධයෙන්ද සාකච්ඡා වී තිබේ.

2026 ඔක්තෝබර් 23 දින ජනාධිපතිවරයා අනුරාධපුරයට ගොස් යෝජිත සංවර්ධන කටයුතු නිරීක්ෂණය කළ බව මාධ්‍ය වාර්තා කර ඇත.

මෙම තොරතුරු අනුව ව්‍යාපෘතිය හුදු සංකල්පීය යෝජනාවක් නොව ක්‍රියාත්මක කිරීමට සැලසුම් කරමින් පවතින ප්‍රධාන රාජ්‍ය ව්‍යාපෘතියක් බව පැහැදිලිය.

එහෙත් සීමා පුළුල් කිරීමේ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් වීම සහ එම නව සීමා නීත්‍යනුකූලව ප්‍රකාශයට පත් කිරීම එකම දෙයක් නොවේ.

ඒ නිසා යෝජිත වර්ග කිලෝමීටර් 38ක ප්‍රදේශය නිශ්චිතව නීතිගත කර තිබේද යන්නද වෙනම පරීක්ෂා කළ යුතුය.

11. පූජා භූමිය සංවර්ධනය කිරීමේදී මතුවන ප්‍රධාන නෛතික ගැටලු

11.1. බලය අයථා අරමුණකට භාවිත කිරීම

පූජා භූමිය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා ලබාදී ඇති නීතිමය බලතල එයට සම්බන්ධ නොවන දේශපාලන අරමුණකට භාවිත කරන්නේ නම් එය පරිපාලන නීතිය යටතේ අභියෝග කළ හැකි කරුණක් විය හැකිය.

11.2. බෞද්ධ උරුමයට සිදුවිය හැකි හානිය

පූජා භූමියේ මුල් ආගමික අනන්‍යතාවට හෝ ඓතිහාසික වටිනාකමට සැලකිය යුතු හානියක් සිදු කරන ඉදිකිරීම් සඳහා අනුමැතිය ලබාදීමේදී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 9 වන ව්‍යවස්ථාව හා අදාළ සංරක්ෂණ නීති සැලකිල්ලට ගත යුතුය.

11.3මෙහි මූලාශ්‍ර දක්වන්න. මහජන සහභාගිත්වය

අනුරාධපුර පූජා නගරය සම්බන්ධයෙන් ගනු ලබන තීරණවලදී අටමස්ථානාධිපති හිමිවරුන්, අනෙකුත් අදාළ මහා සංඝරත්නය, පුරාවිද්‍යා විශේෂඥයන්, ප්‍රදේශවාසීන් සහ සංරක්ෂණ ආයතනවල අදහස් ලබාගැනීම අත්‍යවශ්‍යය.

11.5. නැවත පදිංචි කිරීම

පවුල් නැවත පදිංචි කිරීමේදී ඔවුන්ගේ නීත්‍යනුකූල ඉඩම් හා නිවාස අයිතිවාසිකම්, සාධාරණ වන්දි සහ ජීවනෝපාය සුරක්ෂිත කළ යුතුය.

පූජා භූමිය සංරක්ෂණය කිරීමේ අරමුණ මහජන අයිතිවාසිකම් අසාධාරණ ලෙස අහිමි කිරීමට අවසරයක් නොවේ.

12. නිර්දේශ

අනුරාධපුර පූජා භූමියේ සංවර්ධනය සම්බන්ධයෙන් පහත පියවර ගැනීම සුදුසුය.

පළමුව, 2026 අංක 2477/44 දරන ගැසට් පත්‍රය, එහි සියලු සැලසුම් සිතියම් සහ ඉඩම් පරිහරණ නිර්ණායක මහජනතාවට පහසුවෙන් ලබාගත හැකි පරිදි ප්‍රසිද්ධ කළ යුතුය.

දෙවනුව, ඉන්දීය රජය සමඟ ඇති කරගත් මූල්‍ය හා ව්‍යාපෘති ගිවිසුම්වල අදාළ තොරතුරු ප්‍රසිද්ධ කළ යුතුය.

තෙවනුව, පූජා භූමිය තුළ නව ආගමික ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට යෝජනා කර තිබේද යන්න පිළිබඳ පැහැදිලි නිල ප්‍රකාශයක් නිකුත් කළ යුතුය.

සිව්වනුව, සංවර්ධන සැලැස්ම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 9, 10, 12 සහ 14(1)(e) ව්‍යවස්ථාවලට අනුකූල බව තහවුරු කළ යුතුය.

පස්වනුව, අදාළ පුරාවිද්‍යාත්මක හා ලෝක උරුම බලපෑම් ඇගයීම් සිදු කළ යුතුය.

හයවනුව, අටමස්ථානය ඇතුළු අදාළ බෞද්ධ ආගමික බලධාරීන්ගේ අදහස් සහ මහජන අදහස් විධිමත් ලෙස ලබාගත යුතුය.

හත්වනුව, ව්‍යාපෘතියේ තීරණ ගැනීමේ අවසාන නීතිමය බලය ශ්‍රී ලංකාවේ අදාළ බලධාරීන් සතුව පවතින බව සහතික කළ යුතුය.

13. නිගමනය

අනුරාධපුර පූජා නගරය යනු සාමාන්‍ය සංවර්ධන භූමි ප්‍රදේශයක් නොවේ.

එය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ශාසනික ඉතිහාසය, රාජ්‍ය උරුමය, සංස්කෘතික අනන්‍යතාව සහ ලෝක උරුම වටිනාකම එක්තැන් වූ සුවිශේෂී පූජනීය භූමියකි.

එබැවින් එහි සංවර්ධනය පිළිබඳ සෑම තීරණයක්ම එම අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කිරීමේ මූලික අරමුණට යටත් විය යුතුය.

ඉන්දීය රජය හෝ වෙනත් විදේශීය රාජ්‍යයක් මූල්‍ය ආධාර ලබාදීමෙන් පමණක් ශ්‍රී ලංකාවේ පූජා භූමියක නීතිමය තත්ත්වය වෙනස් වන්නේ නැත.

එසේම විදේශීය ආධාරයක් ලැබීමෙන් පමණක් ආගමික හෝ දේශපාලන කුමන්ත්‍රණයක් පවතින බවද තහවුරු නොවේ.

නමුත් එවැනි ආධාර යටතේ පූජා භූමියේ මුල් අරමුණ වෙනස් කිරීමට හෝ එහි ඓතිහාසික අනන්‍යතාවට හානි කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ නම් එය බරපතළ නෛතික හා මහජන ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රශ්නයක් බවට පත්වේ.

අනුරාධපුරය සංවර්ධනය කළ යුත්තේ එහි බෞද්ධ උරුමය දුර්වල කිරීමට නොව එය තවදුරටත් සුරක්ෂිත කිරීමටය.

සංවර්ධනයේ සැබෑ සාර්ථකත්වය මැනිය යුත්තේ වැය කරන මුදලින් හෝ ඉදිකරන ගොඩනැගිලි සංඛ්‍යාවෙන් නොව, අනාගත පරම්පරාවන්ට උරුම කරදෙන ඓතිහාසික, ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකමෙනි.

ආචාර්ය නීතිඥ රාජා ගුණරත්න,

ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්ය,

නීතිය අධ්‍යානදෙපාර්තමේන්තුව

ශ්‍රී ලංකා විවෘත විශ්ව විද්‍යාලය