බුදුදහම "Doctrine" එකක් නොව යථාභූත ඥානය මත දෙසූ දේශණයකි..

Sep 1, 2026 at 10:52 AM

|

Lanka Leader

බුදුදහම සාපේක්ෂව බටහිර සංකල්පිත රාමුවලට කොටු කිරීමට තත්කාලීන මෙන්ම අතීත විද්වතුන් රැසක් උත්සාහ කර ඇත. එහිදී බොහෝ පිරිසක් බුදුදහම යනු "ආගමක්" (Religion) නොවන බව පිළිගන්නා අතරම, එය "දර්ශනයක්" (Philosophy) හෝ "ඩොක්ට්‍රින්" (Doctrine) එකක් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. 

මලලසේකර ඉංග්‍රීසි-සිංහල ශබ්දකෝෂයට අනුව Doctrine යන්නට "ධර්මය, උගන්වන දෙය, විද්‍යාව, ඇදහිලි, මතවාදය, සිද්ධාන්තය" යන තේරුම් ලබාදී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ගැඹුරින් විමසා බැලීමේදී බුද්ධ දේශනාව යනු ඉහත සඳහන් කිසිදු ශබ්දකෝෂ අර්ථදැක්වීමකට සීමා කළ හැක්කක් නොවන බවත්, එය "ඩොක්ට්‍රින්" එකක් ලෙස හැඳින්වීම පවා සදොස් බවත් පැහැදිලි වේ.

​බටහිර ශාස්ත්‍රීය සම්ප්‍රදාය තුළ Doctrine ලෙස සැලකෙන්නේ යම් ආගමික, දාර්ශනික හෝ දේශපාලනික නායකයෙකු විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද, අනුගාමිකයන් විසින් පිළිගත යුතු මතවාද හෝ ඇදහිලි සමුදායකි. එනම් ඒවා අනුමාන (speculation), තර්ක (logic), හෝ පරම්පරාගත ඇදහිලි (dogma) මත පදනම් වූ සිද්ධාන්ත වේ. නමුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ශ්‍රී සද්ධර්මය යනු අනුන්ගෙන් අසා දැනගත්, මතවාදී ලෙස ගොඩනැගූ හෝ තර්කයෙන් තීරණය කළ එකක් නොවේ.

​මජ්ඣිම නිකායේ එන දේවදූත සූත්‍රයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉතා පැහැදිලිව මෙසේ දේශනා කරති: 

"මහණෙනි, මම යමක් කියමිද, එය ශ්‍රමණයෙකුගෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් අසා කියන්නක් නොවේ. මම යමක් කියමිද, එය මා විසින්ම දැන, මා විසින්ම දැක, මා විසින්ම විඳින ලද දෙයමය."

​මෙයින් තහවුරු වන්නේ බුද්ධ දේශනාව යනු කිසිවෙකුගේ ශාස්තෲ මතයක් හෝ සිද්ධාන්තයක් නොව, ස්වකීය ප්‍රඥාවෙන්ම අවබෝධ කරගත් ස්වාභාවික ධර්මතාවයන් බවයි. 

විද්‍යාවේදී මෙන් උපකල්පන (hypotheses) ගොඩනගා ඒවා පරීක්ෂණ මගින් ඔප්පු කිරීමට උත්සාහ කිරීමක් බුදුදහමේ නැත. එමෙන්ම කිසිදු ඇදහිල්ලකට හෝ මානසික සංකල්පයකට එය අනුගාමිකයන් කොටු කරන්නේද නැත.

​"ඩොක්ට්‍රින්" යන වචනය බුදුදහම උදෙසා යෙදීම සාධාරණ නොවන්නේ පහත කරුණු නිසාවෙනි:

* ​ඇදහිලි (Faith/Dogma) නොවීම: බුදුදහම තුළ පැවැත්ම විග්‍රහ කරන්නේ අන්ධ විශ්වාසයකින් පිළිගැනීමට නොවේ. "එහිපස්සිකෝ" ගුණයෙන් යුතුව "ඇවිත් බලන්න" යැයි අභියෝග කරමින් පරීක්ෂා කර බැලීමට මග පාදයි.

* ​මතවාද (Ideology) නොවීම: බුදුරජාණන් වහන්සේ සියලු දෘෂ්ටි සහ මතවාද (දිට්ඨි) අතහැරීම නිවනට මග ලෙස පෙන්වා දුන්හ. මතවාදයක් මත පදනම් වූ ඩොක්ට්‍රින් එකකින් සිදුවන්නේ පුද්ගලයා තවත් දෘෂ්ටියකට කොටු කිරීමයි.

* ​සිද්ධාන්ත (Theory) නොවීම: යථාර්ථය යනු අනුමාන මත ගොඩනගන ලද න්‍යායක් නොව, ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන්ම අත්විඳිය යුතු චතුරාර්ය සත්‍යයයි.

​එසේ නම්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවබෝධය සහ දේශනාව නිවැරදිවම විග්‍රහ කිරීමට බටහිර භාෂාවෙන් භාවිතා කළ හැකි යෝග්‍යතම සංකල්පය කුමක්ද?

​ත්‍රිපිටකයේ සඳහන් වන "යථාභූත ඥාණය" (ඇති සැටියෙන්ම දැකීමේ නුවණ) යන්න ඉංග්‍රීසි භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී වඩාත්ම ගැළපෙන සහ ප්‍රබලම යෙදුම වන්නේ "Direct Knowledge of Reality as it is" (යථාර්ථය ඇති සැටියෙන්ම දැකීමේ සෘජු ඥානය) යන්නයි. ශාස්ත්‍රීය වශයෙන් මෙයට "Direct Intuitive Realization" හෝ "Direct Phenomenological Insight" ලෙසද හැඳින්විය හැක.

​"ඩොක්ට්‍රින්" (Doctrine) යනු බුද්ධියෙන් සිතා ගොඩනගන ලද හෝ විශ්වාසය මත පදනම් වූ Conceptual Knowledge (සංකල්පීය දැනුම) එකකි. නමුත් යථාභූත ඥාණය යනු සංකල්පවලින් ඔබ්බට ගිය Direct Perceptual Insight (සෘජු ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානය) කි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කළේ යථාභූත ඥාණයෙනි. උන්වහන්සේ ධර්මය "නිර්මාණය" කළේ නැත; පැවති විශ්ව ධර්මතාවය "අනාවරණය" කළහ.

​අවසාන වශයෙන්, බුදුදහම ආගමක් හෝ "ඩොක්ට්‍රින්" එකක් ලෙස හැඳින්වීම එයට කරන අසාධාරණයකි. ඩොක්ට්‍රින් එකක් යනු යම් ශාස්තෲවරයෙකුගේ උගන්වන ලද්දක් හෝ ඇදහිලි පද්ධතියක් වන අතර, බුද්ධ දේශනාව යනු යථාභූත ඥාණයෙන්ම පැවැත්මේ සත්‍යතාව දැක හෙළිදරව් කරන ලද ස්වාභාවික ධර්මතාවයයි. එම නිසා, බුදුදහම බටහිර "Doctrine" යන සීමිත කුමකට හිර නොකර, එය "සෘජු ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානය මත පදනම් වූ යථාර්ථයේ හෙළිදරව්ව" (A Realization of Reality through Direct Knowledge) ලෙස ස්ථාපිත කිරීම වඩාත් නිවැරදි, සාධාරණ මෙන්ම විද්‍යාත්මක වේ.

- යසස් ධර්මදාස