"රාජ්‍යය ආරක්ෂක ප්‍රොටොකෝලය, ජන අරගල සහ ප්‍රචණ්ඩ අරාජිකත්වය අතර තුනී රේඛාව" - අධ්‍යාපනඥ සනෙත් මාතොස් විසින්

Feb 13, 2026 at 08:45 AM

|

Lanka Leader

අධ්‍යාපනඥයෙකු සහ කරුණුවාදී, මූලධර්මවාදී-න්‍යායිකවාදී විමර්ශකයකු ලෙස මා සැමවිටම උත්සාහ කරන්නේ සිදුවීමක මතුපිටින් පෙනෙන කතාවට එහා ගිය ගැඹුරු සහ විමර්ශනාත්මක යථාර්ථය සමාජගත කිරීමටයි. අද මම ඔබ හමුවට රැගෙන එන්නේ 2022 වසරේ අපේ රටේ ඇති වූ අතිශය තීරණාත්මක දේශපාලන සහ ආරක්ෂක සංධිස්ථානයක් පිළිබඳව මා විසින් සිදු කරන ලද නෛතික සහ උපායමාර්ගික විශ්ලේෂණයයි.

මෙම ලිපිය සකස් කිරීමේදී පහත සඳහන් මූලාශ්‍රය ද මා පරිශීලනය කළ බව විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතුයි:

 * මූලාශ්‍රය: යුද හමුදා කොමාන්ඩෝ බලකායේ ජනාධිපති මන්දිර මෙහෙයුම - https://youtu.be/uJq43GEb81s?si=MKrs1NSmGqs_nWOp

හැඳින්වීම

ඕනෑම ශිෂ්ටසම්පන්න රාජ්‍යයක පැවැත්ම තීරණය වන්නේ පුද්ගලික මනාපයන් මත නොව, ස්ථාපිත කරන ලද නීති සහ ආරක්ෂක සම්ප්‍රදායන් මතයි. රාජ්‍ය නායකයෙකුගේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් පවතින "ප්‍රොටොකෝලය" යනු හුදෙක් ආරක්ෂක උපදෙස් මාලාවක් නොව, රාජ්‍යයේ ස්ථාවරත්වය සහ සේනාධිනායකයාගේ සුරක්ෂිතභාවය තහවුරු කරන ව්‍යවස්ථාපිත යාන්ත්‍රණයකි.

1. ප්‍රොටොකෝලයේ නෛතික හා වෘත්තීයමය පදනම

2022 ජූලි 09 වන දින ජනාධිපති මන්දිරය වටලන අවස්ථාවේදී, ආරක්ෂක අංශවලට පැවරී තිබුණේ අතිශය අභියෝගාත්මක වගකීමකි. එහිදී ක්‍රියාත්මක වූයේ 'හදිසි ඉවත් කිරීමේ ප්‍රොටොකෝලයයි' (Emergency Evacuation Protocol). මෙහිදී අප වටහා ගත යුතු මූලිකම කරුණ නම්, ආරක්ෂක නිලධාරියෙකු සතු ගිනි අවිය යනු නීතිය විසින් ඔහුට පවරා ඇති රාජකාරිය ඉටු කිරීමට ලබා දුන් අවසන් මෙවලම බවයි.

දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය සහ අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහය යටතේ, තම ආරක්ෂාව යටතේ සිටින පුද්ගලයාගේ ජීවිතයට එල්ල වන මාරක තර්ජනයකදී පෞද්ගලික ආරක්ෂාවේ අයිතිය (Right of Private Defense) යටතේ මාරක බලය (Lethal Force) පාවිච්චි කිරීමට නිලධාරීන්ට පූර්ණ නෛතික බලය ඇත. එදා හමුදාපති ජෙනරාල් ශවේන්ද්‍ර සිල්වා සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති දේශබන්දු තෙන්නකෝන් ඇතුළු උසස් නිලධාරීන්ගේ සම්බන්ධීකරණයෙන් සිදුවූයේ, මෙම නෛතික බලය භාවිතා කිරීමට සිදු වන "අවසාන රතු රේඛාව" (Red Line) කරා තත්ත්වය උග්‍ර වීමට පෙර ජනාධිපතිවරයාව ඉවත් කරගැනීමයි.

2. නිට්ටඹුව සිදුවීම: ප්‍රොටොකෝලය සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය අතර ගැටුම

මෙම විෂයමූලික තත්ත්වය තේරුම් ගැනීමට අපට ඇති හොඳම සහ අවාසනාවන්තම උදාහරණය වන්නේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී අමරකීර්ති අතුකෝරාළ මහතාගේ සහ පොලිස් සැරයන් ජයන්ත ගුණවර්ධන මහතාගේ ඝාතනයයි. මෙහිදී සමාජය තුළ එක්තරා භයානක තර්කයක් ගොඩනැගුණි. එනම්, ආරක්ෂකයා වෙඩි තැබූ නිසා පිරිස කුපිත වී ඔවුන්ව ඝාතනය කළ බවයි.

නමුත් අධිකරණය යනු කරුණුවාදීව (Objective) තීන්දු දෙන ස්ථානයක් මිස, ආවේගශීලී විෂයමූලික (Subjective) හැඟීම් මත තීන්දු දෙන්නක් නොවේ. සැරයන් ජයන්ත ගුණවර්ධන මහතා එදා වෙඩි තැබුවේ තමන් සහ මන්ත්‍රීවරයා වට කළ දහස් ගණනක පිරිසෙන් ජීවිතය බේරා ගැනීමේ රාජකාරිමය ප්‍රොටොකෝලය යටතේය. එය නීත්‍යානුකූල බලය පාවිච්චි කිරීමකි. එහෙත්, නීත්‍යානුකූලව රාජකාරිය ඉටු කළ නිලධාරියෙකු සහ ඔහු ආරක්ෂා කළ පුද්ගලයා සාහසික ලෙස වධහිංසා පමුණුවා මරා දැමීම ම්ලේච්ඡ මනුෂ්‍ය ඝාතනයකි (Culpable Homicide). සැරයන් ජයන්ත ගුණවර්ධන ද එහිදී මරා දැමීමෙන් පෙනී යන්නේ, නීත්‍යානුකූල ප්‍රොටොකෝලයක් ක්‍රියාත්මක කිරීම පවා අරාජිකත්වයක් හමුවේ නිලධාරීන්ගේ ජීවිත දැඩි අවදානමකට ලක් කරන බවයි.

3. ජනාධිපති මන්දිරයේ අවසන් මෙහෙයුම: උපායමාර්ගික මැදිහත්වීම

මූලාශ්‍රවලට අනුව, අරගලකරුවන් මන්දිරයේ ගේට්ටු බිඳ දමමින් ඇතුළු වන අවස්ථාවේදී පවා ජනාධිපතිවරයා මන්දිරය තුළ රැඳී සිට ඇත. යුද හමුදා කොමාන්ඩෝ බලකාය ඇතුළු විශේෂ ආරක්ෂක කණ්ඩායම් ඔහුව ආරක්ෂා කිරීමට සීරුවෙන් සිටි අතර, ජනාධිපතිවරයා සිටින අතිශය සංවේදී කලාපයට හෝ ඔහුව ඉවත් කිරීමට නියමිත වරාය ජෙටිය (Jetty) වෙත පිරිස කඩා වැදුණේ නම්, වෙඩි තැබීමට පවා නියෝග ලැබී තිබුණි.

ආරක්ෂක අංශ එදා ජනාධිපතිවරයාව වරාය ජෙටියේ සිට නාවික හමුදා නෞකාවක් වෙත නංවා ආරක්ෂිතව මුහුදට රැගෙන ගියේ මෙම "මාරක ගැටුම" මඟහැරීමටයි. ඔවුන් දැන සිටියා ආරක්ෂක නිලධාරීන් වෙඩි තැබුවහොත්, ඔවුන් අධිකරණය ඉදිරියේ වැරදිකරුවන් නොවන බව. නමුත් එම වෙඩි තැබීමෙන් පසුව ඇති වන මහා පරිමාණ ලේ වැගිරීම සහ රට අරාජිකත්වය කරා ඇදී යාම වැළැක්වීම ඔවුන්ගේ ප්‍රමුඛතාවය විය.

අවසාන නිගමනය

මෙම සිදුවීම් දෙස ආපසු හැරී බැලීමේදී අප උගත යුතු පාඩම පැහැදිලිය. ආරක්ෂක නිලධාරියෙකු තම මාරක ප්‍රොටොකෝලය ක්‍රියාත්මක කිරීම යනු නීත්‍යානුකූල වගකීමකි. නමුත් 2022 ජූලි 09 වන දින ආරක්ෂක අංශ සිදු කළේ එම ප්‍රොටොකෝලය ක්‍රියාත්මක කිරීමට සිදු වන "අවසාන මොහොත" උදාවීමට පෙර ජනාධිපතිවරයා ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීමයි.

එය හුදෙක් පලා යාමක් නොව, නීත්‍යානුකූලව බලය පාවිච්චි කිරීමට ඉඩ තිබියදීත්, මනුෂ්‍ය ජීවිත දහස් ගණනක් බේරා ගැනීම වෙනුවෙන් ගත් උපායමාර්ගික සහ වෘත්තීයමය තීන්දුවකි. අමරකීර්ති අතුකෝරාළ මහතා සහ සැරයන් ජයන්ත ගුණවර්ධන මහතා මුහුණ දුන් ඛේදවාචකය ජනාධිපති මන්දිරයේදීත් ඇති විය හැකිව තිබුණි. එහෙත් ආරක්ෂක අංශවල මනා සම්බන්ධීකරණය එම මහා විනාශය වළක්වා ගැනීමට සමත් විය. නීතියේ ආධිපත්‍යය යනු අරාජිකත්වයට යට වීම නොව, බුද්ධිමත්ව සහ වෘත්තීයමය ලෙස ප්‍රොටොකෝලයන් කළමනාකරණය කිරීම බව මෙම විමර්ශනය අපට පසක් කර දෙයි.

- සනෙත් මාතොස්

(අන්තර්ජාලයෙන් උපුටා ගන්නා ලදී)