නාමල්ට ඇප නොලැබෙන දූෂණ විරෝධී පනත..
දැනට ශ්රී ලංකාවේ ක්රියාත්මකවන ප්රධාන දූෂණ විරෝධී නීතිය වන දූෂණ විරෝධී පනත (Anti-Corruption Act, No. 9 of 2023) 2023 වර්ෂයේදී සම්මත කරන ලදී (කථානායකවරයා විසින් 2023 අගෝස්තු 08 වන දින සහතික කරන ලද අතර, 2023 සැප්තැම්බර් 15 වන දින සිට බලාත්මක විය).
2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනත පිළිබඳ විස්තරය
මෙම පනත මගින් ශ්රී ලංකාවේ දූෂණ විරෝධී නීති රාමුව නවීකරණය කරන ලද අතර, පෙර පැවති ප්රධාන නීති කිහිපයක්ම එකම පනතක් යටතට ගෙන එමින් අහෝසි කරන ලදී:
* අල්ලස් පනත (Bribery Act)
* අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශනය කිරීමේ කොමිෂන් සභා පනත (1994 අංක 19 දරන පනත)
* වත්කම් සහ වගකීම් ප්රකාශ කිරීමේ නීතිය (1975 අංක 1 දරන නීතිය)
ප්රධාන අරමුණු සහ විශේෂාංග
* ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුකූල වීම: දූෂණයට එරෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියේ (UNCAC) විධිවිධාන සහ අනෙකුත් ජාත්යන්තර ප්රමිතීන් ශ්රී ලංකාවේ නීති පද්ධතියට ඇතුළත් කිරීම.
* ස්වාධීන කොමිෂන් සභාව: අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශනය කිරීමේ කොමිෂන් සභාව (CIABOC) වඩාත් ස්වාධීනව සහ පුළුල් විමර්ශන හා නඩු පැවරීමේ බලතල සහිතව ස්ථාපිත කිරීම හා ශක්තිමත් කිරීම.
* වත්කම් සහ වගකීම් ප්රකාශන (Assets & Liabilities Declarations): රාජ්ය නිලධාරීන්, මහජන නියෝජිතයින් ඇතුළු පනතේ දැක්වෙන කාණ්ඩවල පුද්ගලයින් තමන්ගේ මෙන්ම කලත්රයාගේ සහ යැපෙන දරුවන්ගේ වත්කම් හා වගකීම් ප්රකාශ කිරීම අනිවාර්ය කිරීම. මෙම ප්රකාශනවල ඇතැම් තොරතුරු ප්රසිද්ධ කිරීමේ විධිවිධාන සහ ප්රමාද වීම් හෝ ව්යාජ තොරතුරු සැපයීම් සඳහා දඬුවම් හඳුන්වා දීම.
* නීති විරෝධී ධනය රැස්කිරීම: දන්නා නීත්යානුකූල ආදායමට සාපේක්ෂව පැහැදිලි කළ නොහැකි වත්කම් හෝ ධනය රැස්කිරීම වෙනම වරදක් ලෙස සැලකීම.
* පැමිණිලිකරුවන් සහ සාක්ෂිකරුවන් ආරක්ෂා කිරීම: දූෂණ සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු හෙළි කරන පුද්ගලයින්ට (Whistleblowers) සහ ඔවුන්ට සහාය දෙන අයට පළිගැනීම්වලින් ආරක්ෂාව සැලසීම.
* රාජ්ය සහ පෞද්ගලික අංශය: රාජ්ය අංශයේ මෙන්ම පෞද්ගලික අංශයේ සිදුවන ඇතැම් අල්ලස් හා දූෂණ වරදවල් ද නීතියේ රැහැනට හසුකර ගැනීම.
(සටහන: මෙම පනත 2023 අංක 28 දරන දූෂණ විරෝධී (සංශෝධන) පනත මගින් ද සංශෝධනය කර ඇති අතර, වත්කම් ප්රකාශන සහ දඬුවම් සම්බන්ධයෙන් පසුකාලීනව සංශෝධන යෝජනා ද සාකච්ඡාවට ලක්ව ඇත.)
2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනත යටතේ, ඇතැම් බරපතළ අවස්ථාවන්හිදී සැකකරුවෙකුට හෝ චූදිතයෙකුට මහේස්ත්රාත් අධිකරණයකින් ඇප ලබා දීම වැළැක්වීම සඳහා කොමිෂන් සභාවේ සභාපතිවරයාට (හෝ කොමිෂන් සභාවේ අනුමැතිය ඇතිව අධ්යක්ෂ ජනරාල්වරයාට) සහතිකයක් (Certificate) ඉදිරිපත් කිරීමේ බලය හිමිවේ.
මෙම නීතිමය ප්රතිපාදනය ක්රියාත්මක වන ආකාරය පහත පරිදි වේ:
* නීතියේ අරමුණ: අල්ලස් හෝ දූෂණ වරදක් සම්බන්ධයෙන් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලද පුද්ගලයෙකු ඇප මත මුදා හැරීමෙන් විමර්ශන කටයුතුවලට බාධා සිදුවීම, සාක්ෂිකරුවන්ට බලපෑම් කිරීම හෝ සාක්ෂි විනාශ කිරීම වැළැක්වීම මෙහි ප්රධාන අරමුණයි.
* සහතිකය ඉදිරිපත් කිරීම: පනත යටතේ වරදක් සම්බන්ධයෙන් අත්අඩංගුවට ගෙන මහේස්ත්රාත්වරයෙකු වෙත ඉදිරිපත් කරන සැකකරුවෙකුට ඇප ලබා දීමට විරුද්ධව, කොමිෂන් සභාවේ සභාපතිවරයා විසින් අත්සන් කරන ලද ලිඛිත සහතිකයක් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
* අධිකරණයට ඇති බලපෑම: එවැනි සහතිකයක් මහේස්ත්රාත් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කළ විට, මහේස්ත්රාත්වරයා විසින් එම සැකකරුට ඇප ලබා දීම ප්රතික්ෂේප කළ යුතු අතර ඔහුව රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කළ යුතුය. එනම්, මහේස්ත්රාත් අධිකරණයට එම අවස්ථාවේදී ඇප ලබා දීමේ අභිමතානුසාරී බලය අහිමි වේ.
* සහතිකය නිකුත් කිරීමට අදාළ කරුණු: සාමාන්යයෙන් මෙවැනි සහතිකයක් නිකුත් කරනු ලබන්නේ පහත කරුණු සැලකිල්ලට ගනිමිනි:
* චෝදනාවේ බරපතළකම සහ සම්බන්ධ වී ඇති මුදල් හෝ දේපළවල වටිනාකම.
* සැකකරු නිදහස් කළහොත් සාක්ෂිකරුවන්ට බලපෑම් කිරීමට හෝ තර්ජනය කිරීමට ඇති ඉඩකඩ.
* විමර්ශන කටයුතුවලට බාධා කිරීමට හෝ අධිකරණය මගහැර පලා යාමට ඇති හැකියාව.
* ඇප ලබාගත හැකි විකල්ප ක්රමවේදය (මහාධිකරණය): මහේස්ත්රාත් අධිකරණයෙන් ඇප ප්රතික්ෂේප වුවද, සැකකරුට සදහටම ඇප අහිමි නොවේ. එවැනි අවස්ථාවකදී, මහාධිකරණය (High Court) වෙත ඇප අයදුම්පතක් ඉදිරිපත් කර, විශේෂ හේතු (Exceptional Circumstances) පෙන්වා දීමෙන් මහාධිකරණ විනිසුරුවරයාගේ අභිමතය පරිදි ඇප ලබා ගැනීමට චූදිතයාට නීතිමය අයිතියක් ඇත.
(මීට පෙර පැවති 1954 අල්ලස් පනතේ 78(අ) වගන්තිය යටතේ ද මෙවැනිම සහතිකයක් ඉදිරිපත් කිරීමේ බලය පැවති අතර, 2023 නව පනත මගින් ද එම විධිවිධාන තවදුරටත් විධිමත් කර ඇත).
මහාධිකරණයෙන් ඇප ඉල්ලීමේ ක්රියාවලිය සහ ඒ හා සම්බන්ධ නීතිමය පසුබිම පහත පරිදි වඩාත් පැහැදිලිව විග්රහ කළ හැකිය:
මහාධිකරණයෙන් ඇප ඉල්ලීමේ ක්රියාවලිය
මහේස්ත්රාත් අධිකරණය විසින් සභාපතිවරයාගේ සහතිකය මත ඇප ප්රතික්ෂේප කළ අවස්ථාවක, සැකකරුට හෝ චූදිතයාට මහාධිකරණය (High Court) වෙත සෘජුවම ඇප ඉල්ලුම්පතක් (Bail Application) ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
* ඉල්ලුම්පත ඉදිරිපත් කිරීම: චූදිතයාගේ නීතිඥවරුන් මගින් දිවුරුම් ප්රකාශයක් (Affidavit) සහ අදාළ ලේඛන (උදා: මහේස්ත්රාත් අධිකරණ නියෝගයේ පිටපත්, වෛද්ය වාර්තා හෝ වෙනත් සාක්ෂි) සමඟ මහාධිකරණයට ඇප ඉල්ලුම්පත ගොනු කරනු ලැබේ.
* නීතිපතිවරයාගේ / කොමිෂන් සභාවේ ස්ථාවරය: මෙම අයදුම්පත විභාග කිරීමේදී අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශනය කිරීමේ කොමිෂන් සභාවට (හෝ නීතිපතිවරයාට) විරෝධතා ඉදිරිපත් කිරීමට සහ විමර්ශනවල වත්මන් තත්ත්වය අධිකරණයට දැනුම් දීමට අවස්ථාව ලැබේ.
* අධිකරණ තීරණය: දෙපාර්ශ්වයේ කරුණු සලකා බැලීමෙන් පසු, මහාධිකරණ විනිසුරුවරයා විසින් ඇප ලබා දීමට හෝ එය ප්රතික්ෂේප කිරීමට නියෝග කරයි.
"විශේෂ හේතු" (Exceptional Circumstances) යනු කුමක්ද?
ශ්රී ලංකාවේ නීතිය යටතේ ඇතැම් විශේෂිත වරදවලදී ඇප ලබා දීම සඳහා අධිකරණයට සෑහීමකට පත්විය හැකි "විශේෂ හේතු" (Exceptional Circumstances) පැවතීම අත්යවශ්ය වේ.
* මෙම යෙදුම පනත තුළ සම්පූර්ණයෙන්ම සීමා කර නොමැති අතර, එක් එක් නඩුවේ කරුණු අනුව අධිකරණය විසින් අර්ථ නිරූපණය කරනු ලැබේ.
* සාමාන්යයෙන් සැලකිල්ලට ගත හැකි කරුණු අතර:
* දීර්ඝ කාලයක් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගතව සිටීම: නඩුව පැවරීම හෝ විභාගය අසාමාන්ය ලෙස ප්රමාද වීම.
* බරපතළ සෞඛ්ය තත්ත්වයන්: බන්ධනාගාර පහසුකම් යටතේ ප්රතිකාර කළ නොහැකි බරපතළ රෝගාබාධ තිබීම.
* විමර්ශන අවසන් වීම: මූලික විමර්ශන අවසන් වී, සාක්ෂි විනාශ කිරීමට හෝ බලපෑම් කිරීමට ඇති අවදානම අවම වීම.
නීතිමය පසුබිම සහ සමතුලිතතාවය
මෙම ක්රමවේදය මගින් නීතිමය කරුණු දෙකක් අතර සමතුලිතතාවයක් ඇති කිරීමට උත්සාහ කර ඇත:
* විමර්ශන ආරක්ෂා කිරීම: විමර්ශනවල මුල් අවධියේදී, බලපෑම් සහගත හෝ බරපතළ චෝදනා සහිත සැකකරුවන් හරහා සිදුවිය හැකි බාධා ක්ෂණිකව වැළැක්වීමට කොමිසමේ සභාපතිවරයාගේ සහතිකය ඉවහල් වේ.
* පුද්ගල නිදහස සහ අධිකරණ අධීක්ෂණය: කොමිසමේ පරිපාලනමය හෝ විමර්ශනමය තීරණයක් මත පමණක් පුද්ගලයෙකු අසීමිත කාලයක් රඳවා තබා ගැනීම වැළැක්වීම සඳහා, ඉහළ අධිකරණයක් වන මහාධිකරණය හරහා ස්වාධීන අධිකරණ සමාලෝචනයක් ලබා ගැනීමේ අවස්ථාව සැලසීම.
මහාධිකරණය මගින් ඇප ලබා දීමේදී පනවනු ලබන කොන්දේසි සහ ඒවා කඩ කළහොත් ඇතිවන නීතිමය ප්රතිවිපාක පහත පරිදි වේ:
මහාධිකරණය මගින් පනවන ප්රධාන ඇප කොන්දේසි (Bail Conditions)
අල්ලස් හෝ දූෂණ නඩුවකදී ඇප ලබා දෙන විට, සැකකරු අධිකරණය මගහැර යාම වැළැක්වීමට සහ විමර්ශනවලට බාධා නොවීමට දැඩි කොන්දේසි මාලාවක් පනවනු ලැබේ:
* මුදල් සහ ශරීර ඇප (Cash and Surety Bail): නිශ්චිත මුදල් ඇපයක් තැන්පත් කිරීමට සහ පිළිගත් ඇපකරුවන් (බොහෝ විට ළඟම ඥාතීන් හෝ රජයේ සේවකයන්) කිහිප දෙනෙකුගේ ශරීර ඇප අත්සන් තැබීමට නියම කිරීම.
* විදේශ ගමන් තහනම: සැකකරුගේ විදේශ ගමන් බලපත්රය අධිකරණය භාරයට ගැනීම සහ රටින් පිටවීම තහනම් කරමින් ආගමන විගමන පාලකවරයා වෙත නියෝග නිකුත් කිරීම.
* කොමිෂන් සභාවට වාර්තා කිරීම: සෑම මසකම නිශ්චිත දිනයක (උදා: මසකට වරක් හෝ දෙවරක්) අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශනය කිරීමේ කොමිෂන් සභාව වෙත ගොස් අත්සන් තබා වාර්තා කිරීමට නියම කිරීම.
* සාක්ෂිකරුවන්ට බලපෑම් නොකිරීම: නඩුවේ සාක්ෂිකරුවන්ට හෝ විමර්ශන නිලධාරීන්ට කිසිදු ආකාරයකින් බලපෑම් කිරීම, තර්ජනය කිරීම හෝ සම්බන්ධ වීම සපුරා තහනම් කිරීම.
ඇප කොන්දේසි කඩ කිරීමේ නීතිමය ප්රතිවිපාක
ඇප මත මුදාහරින ලද පුද්ගලයෙකු ඉහත කොන්දේසි උල්ලංඝනය කළහොත් (උදා: අධිකරණයේ පෙනී නොසිටීම, සාක්ෂිකරුවන්ට බලපෑම් කිරීම හෝ කොමිසමට වාර්තා නොකිරීම) බරපතළ ප්රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුවේ:
* ඇප අවලංගු කිරීම (Cancellation of Bail): කොමිෂන් සභාව විසින් කරුණු වාර්තා කිරීමෙන් පසු, අධිකරණය විසින් ලබා දී තිබූ ඇප නියෝගය වහාම අවලංගු කර සැකකරු නැවත රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීමට නියෝග කරයි.
* වරෙන්තු නිකුත් කිරීම: සාධාරණ හේතුවක් නොමැතිව අධිකරණයේ පෙනී නොසිටියහොත් සැකකරු අත්අඩංගුවට ගැනීමට විවෘත වරෙන්තු (Open Warrant) නිකුත් කෙරේ.
* ඇප මුදල් රාජසන්තක කිරීම සහ ඇපකරුවන්ට දඬුවම්: තැන්පත් කළ මුදල් ඇප රාජසන්තක කිරීමටත්, ශරීර ඇප සඳහා අත්සන් තැබූ ඇපකරුවන්ට එරෙහිව නීතිමය පියවර ගෙන ඔවුන්ගෙන් එම ඇප මුදල් අයකර ගැනීමටත් (නැතහොත් දඩ හෝ සිරදඬුවම් පැමිණවීමටත්) අධිකරණයට බලය ඇත.
* නැවත ඇප ලබා ගැනීමේ දුෂ්කරතාවය: ඇප කොන්දේසි කඩ කළ පුද්ගලයෙකුට නඩුව අවසන් වන තෙක් නැවත ඇප ලබා ගැනීම නීතිමය වශයෙන් ඉතාමත් දුෂ්කර වේ.
මේ අනුව පෙනී යන්නේ රනිල්-රාජපක්ෂ බලයේ සිටිය කාලයේදී සම්මත කරන ලද පනතකට අනුකූලව චූදිත නාමල් රාජපක්ෂට ඇප ලබාදීමට අධිකරණයට නොහැකිවී ඇති බවයි. නාමල් රාජපක්ෂයන්ද අදාල පනතට අනිවාරයයෙන්ම සහයෝගය දෙන්නට ඇත.
පනතට අදාලව කටයුතු වන්නේනම් ඊට චෝදනා කිරීමෙන් ඵලයක් නොවේ. පුද්ගලයෙක් මත අභිමතානුසාරී බලයක් ගොඩනැගීම ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුව සිදුව ඇතැයි නිගමනය කිරීමට සිදුව ඇත්තේ මෙම පනත දූෂණයට එරෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියේ (UNCAC) විධිවිධාන සහ අනෙකුත් ජාත්යන්තර ප්රමිතීන් ශ්රී ලංකාවේ නීති පද්ධතියට ඇතුළත් කිරීමට සම්පාදනය කර ඇති බවට පිළිගෙන ඇති බැවිනි.
මෙහිදී මතුවන බරපතල කාරණය වන්නේ "විශේෂ හේතු" මත නොව ඇප ලබාදීමට බාධාවන අනෙකුත් හේතු සිදු නොවන්නේ යැයි අධිකරණය සෑහීමකට පත්කිරීමට නාමල් පාර්ශවයට නොහැකිව තිබීමයි.
එසේ නොමැතිව එය මහජනයා තුල හුදු "කෝඳුරු තෙල් හත් පට්ටයක් හා ටිකක් අවශ්යයි" යන්නට සමපාත වේ යැයි සිතෙන ආකාරයට කටයුතු සිදු නොවන ආකාරයට කටයුතු කිරීමට අදාල ආයතන වගබලා ගත යුතුවේ.
- යසස් ධර්මදාස
සම්බන්ධිත පුවත් | Related News
ප්රධාන පුවත්
2027 අයවැය දෙවැනිවර කියවීම සම්මතයි - පක්ෂව 157.. විපක්ෂව 60යි..
ෂෙන්ෂෙන් බලවතුන්ගේ හමුව ලෝකය බෙදාගැනීමට ද?.. – ආචාර්ය ජගත් චන්ද්රවංශගෙන් අනාවරණයක්
වෙස්මුහුණු ගැලවුණු යුරෝපීය යුක්තිය: අර්බුදයකට මැදි වූ ජාත්යන්තර අපරාධ අධිකරණය..
උද්ධමනය 9%ක් දක්වා ඉහළ යා හැකියි.. - මහ බැංකු අධිපති කියයි
මාළුවකු ලබාදීම මෙන්ම මාළු ඇල්ලීමට අවශ්ය හැකියාව ද ලබාදීම යන ආදර්ශය ශ්රී ලංකාව තුළ ප්රවර්ධනය කිරීමට අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා- ශ්රී ලංකාවේ චීන තානාපති ගරු Wei Huaxiang මැතිතුමා
ජනපති අනුර පළාත් සභා ඡන්ද නොපවත්වා 2029 ජනාධිපතිවරණයට තනි අශ්වයාගේ රේස් එකක් සැලසුම් කරනවාද?.. - ධර්මශ්රී ගෙන් අනාවරණයක්..
2027 අයවැය දෙවන වර කියවීමේ ඡන්ද විමසීම අද..
NPP ආණ්ඩුවේ ප්රගතිය එකමිටට කියපු ඩී.වී. චානක..
"මාතලේ අළු විහාරයේ ප්රේරණ කලාපයේ හදපු පල්ලියක් ලොකු කරන්න අවසර දීලා.. පුරාවිද්යා අධ්යක්ෂක ජනරාල් පුරාවිද්යා පනත උල්ලංඝනය කරලා.." - වෛද්ය වසන්ත බණ්ඩාර
ශ්රී පාද මාවත වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් නැහැ.. එය මහජනතාව සතුයි.. - ශ්රී පාදස්ථානාධිපති හිමි
2035 වන විට ඉස්ලාම් ආගම ලොව විශාලතම ආගම බවට පත්වන බවට පිව් පර්යේෂණ මධ්යස්ථානයෙන් පුරෝකථනයක්..
අමෙරිකා, රුසියා, චීන බලවතුන්ගේ ත්රෛපාර්ශ්වික සාකච්ඡාව අද..
ඥානසාර හිමියන්ගේ චීවරය ඉවත් කිරීමට එරෙහි රිට් පෙත්සම් විභාගය නැවත කැඳවීම දෙසැම්බර් 01 වැනිදා..
ටෙන්ඩර් කැඳවීමක් නැතිව ඊශ්රායලයෙන් හදිසියේ ඩ්රෝන යානා මිල දී ගන්නේ ඇයි?.. - ධර්ම ශ්රී කාරියවසම්ගෙන් අනාවරණයක්..
චීවරධාරී රාජාංගනයේ සද්ධාරතන අත්අඩංගුවට..
ගෝලීය බලවතුන් තිදෙනාගේ ඓතිහාසික හමුවෙන් සාකච්ඡා වන ප්රධාන මාතෘකා මොනවාද?..