ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රතිපත්ති අංශක 180කින් ආපසු හැරවීම; රුසියාවට සහ යුක්‍රේනයට සැබෑ ලෙසම දෙන පණිවිඩය කුමක්ද?

Oct 13, 2026 at 10:23 AM

|

Lanka Leader

රුසියානු-ඇමරිකානු සබඳතාවල නවතම හැරවුම කියෙව් පාලනය කම්පනයට පත් කර තිබේ. එය යුරෝපා සංගමයේද දැඩි විරෝධයට හේතු වී ඇති අතර, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයන් සැලකිය යුතු පිරිසකගේ ද අප්‍රසාදයට ලක්ව තිබේ. එමෙන්ම ලොව පුරා බොහෝ නිරීක්ෂකයන් ද මේ පිළිබඳව විමතියට පත්ව සිටිති.

රුසියානු ඩීසල් සැපයුම් සම්බන්ධ සම්බාධක තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට ට්‍රම්ප් පරිපාලනය හදිසියේ ගත් තීරණය, මෑතකදී එම පරිපාලනය අනුගමනය කළ ක්‍රියාමාර්ගවලට පටහැනි බව පෙනේ. මොස්කව් වෙත පීඩනය වැඩි කිරීමේ අරමුණින් දැඩි නව සම්බාධක නීති සම්පාදනය කිරීමට පියවර ගැනීම ද ඒ අතර වේ.

ඇතැමුන් මෙම ප්‍රතිපත්තිමය ආපසු හැරීම ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ අනපේක්ෂිත හැසිරීමට ආරෝපණය කරන අතර, තවත් පිරිසක් එය නව ප්‍රතිපත්තියක ආරම්භක ලක්ෂණයක් ලෙස හෝ යුක්‍රේනය සම්බන්ධයෙන් ට්‍රම්ප් පරිපාලනයේ ප්‍රවේශයේ මූලික වෙනසක් පිළිබඳ සාක්ෂියක් ලෙස දකිති.

කෙසේ වෙතත්, සිදුවන්නේ කුමක්දැයි වටහා ගැනීමට නම්, ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයාගේ ප්‍රසිද්ධ හැසිරීමේ සුවිශේෂතා ඉක්මවා බැලිය යුතුය. බොහෝ විට විකාරසහගත බවේ සීමාවට ළඟා වන ට්‍රම්ප්ගේ අතිශය නාටකාකාර හැසිරීම් පිටුපස සාපේක්ෂව පැහැදිලි අරමුණු සමූහයක් සැඟවී තිබේ. එහෙත් එම අරමුණු තාර්කිකද යන්න වෙනම ප්‍රශ්නයකි.

ඔහුගේ නවතම ප්‍රතිපත්තිමය ආපසු හැරීම සඳහා වඩාත්ම ඉඩකඩ ඇති පැහැදිලි කිරීම පවතින්නේ ඇමරිකාවේ අභ්‍යන්තර දේශපාලනය තුළය. කොංග්‍රස් මණ්ඩලයේ මධ්‍යකාලීන මැතිවරණයට තවත් මාසයකටත් අඩු කාලයක් ඉතිරිව ඇති අතර, රිපබ්ලිකන් පක්ෂය මුහුණ දෙන්නේ අවාසිදායක මැතිවරණ අපේක්ෂාවන්ටය.

ට්‍රම්ප් ඒ පිළිබඳව තැකීමක් නොකරන බවක් පෙන්වුවද, කොංග්‍රස් මණ්ඩලයේ සභා දෙකෙහිම පාලන බලය අහිමි වුවහොත්, ඉදිරි වසර දෙක ඔහුට දේශපාලන ගැටුම් හා සැලකිය යුතු කලකිරීම් මධ්‍යයේ ගත කිරීමට සිදුවනු ඇත.

ඡන්දදායකයන් ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට පෙර, විශේෂයෙන්ම පාරිභෝගික මිල ගණන් ඇතුළත් ආර්ථික තත්ත්වය මූලික වශයෙන් වැඩිදියුණු කිරීමට ඇති ඉඩකඩ අල්ප බව ඔහු බොහෝ විට තේරුම්ගෙන සිටිනවා විය හැකිය. එබැවින් දැනට ඔහු වැඩි අවධානයක් යොමු කරන්නේ ජනතාවගේ මනෝභාවයට බලපෑම් කිරීම කෙරෙහිය.

ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළට ඉන්ධන සැපයුම් වැඩි කිරීම සම්බන්ධයෙන් වොෂින්ටනය සාකච්ඡා කර ඇති පළමු රට රුසියාව නොවේ. ට්‍රම්ප්ට ප්‍රකාශයට පත් කළ හැකි ගිවිසුම් සංඛ්‍යාව වැඩි වන තරමට, සාමාන්‍ය ඇමරිකානුවන් ඉහළ යන මිල ගණන්වලින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ධවල මන්දිරය නොනවත්වා කටයුතු කරන බව ප්‍රකාශ කිරීමට ඔහුට වැඩි අවස්ථා ලැබේ.

පර්සියානු බොක්ක කලාපයේ ට්‍රම්ප්ගේම ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් වර්තමාන දුෂ්කරතාවලින් සැලකිය යුතු කොටසක් ඇති වී තිබෙන බව ඡන්දදායකයන්ට අමතක වනු ඇතැයි ඔහුගේ අපේක්ෂාව විය හැකිය.

මෙම ප්‍රවේශය සාර්ථක වේද යන්න අපට ඉතා ඉක්මනින් දැනගත හැකි වනු ඇත. එහෙත් මෙහි විශේෂයෙන් අතාර්කික දෙයක් නැත. ට්‍රම්ප් හඹා යන්නේ පැහැදිලි දේශපාලන අරමුණකි.

ඔහුගේ නවතම තීරණය පෙර ප්‍රකාශවලට පටහැනි වීම ඔහුට ගැටලුවක් නොවේ. මන්ද, වචනවලට වටිනාකමක් ඇත්තේ ඒවා ප්‍රකාශ කරන මොහොතේ පමණක් බවත්, ඉන් පසුව ඒවා මත විශාල වගකීම් පැවරෙන්නේ නැති බවත් යන උපකල්පනය මත ඔහු දිගු කලක් තිස්සේ කටයුතු කර ඇති බැවිනි.

අතිරේක අයවැය ආදායමට අමතරව රුසියාවට මෙයින් අදහස් වන්නේ කුමක්ද?

Vatfor ව්‍යාපෘතියේ සගයන් වැදගත් වර්ධනයක් හඳුනාගෙන තිබේ. එනම්, ගැටුම ආරම්භ වූ දා සිට පළමු වතාවට, යුක්‍රේනය තීරණාත්මක සාධකය බවට පත් නොකර රුසියාව සම්බන්ධයෙන් සැලකිය යුතු තීරණයක් ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා විසින් ගෙන තිබීමයි.

මෙතෙක් මොස්කව් සම්බන්ධයෙන් වොෂින්ටනය අනුගමනය කළ ප්‍රතිපත්තියේ සෑම අංශයක් සමඟම පාහේ යුක්‍රේන ප්‍රශ්නය වෙන් කළ නොහැකි ලෙස බැඳී තිබිණි. එහෙත් මෙවර එම ප්‍රශ්නය පසෙකට දමා ඇතිවා පමණක් නොව, විශේෂයෙන්ම දුෂ්කර අවස්ථාවකදී කියෙව් පාලනයේ අවශ්‍යතාවලට සෘජුවම පටහැනි තීරණයක් ද ගෙන තිබේ.

යුක්‍රේන නායකත්වය කෝපයට පත්ව සිටින්නේ ඒ නිසාය. ඔවුන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බලන විට, ඇමරිකානුවන් තමන්ට අසාධාරණ ලෙස සලකා ඇති බව පෙනේ.

මෙම වෙනසට හේතු කිහිපයක් තිබිය හැකි නමුත්, ප්‍රධානතම හේතුව ලෙස පෙනෙන්නේ යුක්‍රේන නායක ව්ලැදිමීර් සෙලෙන්ස්කි, රුසියානු බලශක්ති යටිතල පහසුකම්වලට ප්‍රහාර එල්ල කිරීම නතර කරන ලෙස වොෂින්ටනය ඉදිරිපත් කළ ඉල්ලීම්වලට අනුකූල වීමට අකමැති වීමයි.

මෙම ප්‍රහාර කියෙව් පාලනයේ ප්‍රධානතම යුද උපක්‍රම අතරට එක්ව තිබේ. එම ප්‍රහාර සීමා කරන ලෙස ඇමරිකාව කළ ඉල්ලීම්වලට ද බොහෝ දුරට ප්‍රතිචාරයක් ලැබී නැත.

මේ අතර, ඉහළ යන ඉන්ධන මිල පාලනය කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස රුසියානු තෙල් සැපයුම් කෙරෙහි ට්‍රම්ප්ගේ අවධානය දැඩි ලෙස යොමු වී තිබේ. එහි වැදගත්කම අතිශයෝක්තියට නැංවිය යුතු නැත. රුසියාවෙන් අතිරේක සැපයුම් ලැබීමෙන් පමණක් ගෝලීය වෙළෙඳපොළේ තත්ත්වය මුළුමනින්ම වෙනස් වීමට ඉඩකඩ අඩුය.

එසේ වුවද, තත්ත්වය තවත් උග්‍ර කිරීමට සෙලෙන්ස්කි වගකිව යුතු බවට ට්‍රම්ප් තීරණය කර ඇති බව පැහැදිලිය.

ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා එවැනි නිගමනයකට එළඹුණු පසු, වෙනත් ආකාරයකින් ඔහුට ඒත්තු ගැන්වීම අතිශයින් දුෂ්කර වේ. එබැවින් මේ මොහොතේ කියෙව් පාලනයේ විරෝධතා සරලවම නොසලකා හැර තිබේ.

ඇමරිකානු බුද්ධි තොරතුරු සහාය සීමා කිරීමේ හැකියාව

වඩාත් තීරණාත්මක ප්‍රශ්නය වන්නේ ඇමරිකාව යුක්‍රේනයට ලබා දෙන බුද්ධි තොරතුරු සහායයි. රුසියානු ඉලක්ක වෙත යුක්‍රේනය එල්ල කරන ප්‍රහාර නතර කිරීමට හෝ අවම වශයෙන් සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කිරීමට නම්, වොෂින්ටනයට කියෙව් පාලනයට ලබා දෙන බුද්ධි තොරතුරු සීමා කිරීමට සිදුවනු ඇත. එම තොරතුරුවලින් විශාල කොටසක් ප්‍රායෝගිකව ප්‍රහාර සඳහා ඉලක්ක හඳුනා ගැනීමට අවශ්‍ය සහාය ලෙස ක්‍රියා කරයි.

මීට වසර එකහමාරකට පමණ පෙර, යුක්‍රේන නායකත්වයට පීඩනය එල්ල කිරීම සඳහා දින කිහිපයකට බුද්ධි තොරතුරු සහයෝගිතාව තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට ට්‍රම්ප් කටයුතු කළේය. එමගින් මෙම උපක්‍රමය භාවිත කිරීමට ඔහු සූදානම් බව දැනටමත් පෙන්වා දී තිබේ.

එහෙත් එවැනි සහයෝගිතාව දිගු කාලයකට අත්හිටුවීම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කාරණයකි. එය ගැටුම සම්බන්ධයෙන් වොෂින්ටනයේ ප්‍රවේශයේ සැබෑ වෙනසක් සනිටුහන් කරනු ඇත. ප්‍රායෝගිකව එයින් අදහස් වන්නේ ඇමරිකාව තම යුක්‍රේන හවුල්කරුවාගෙන් දුරස් වීමයි.

එහෙත් එවැනි පියවරක් ගැනීමට ට්‍රම්ප් සූදානම්ද යන්න තවමත් අවිනිශ්චිතය.

වර්තමාන ප්‍රතිපත්ති මාර්ගය පවත්වාගෙන යාමට උනන්දුවක් දක්වන පුළුල් අවිධිමත් සන්ධානයක් පවතින බැවිනි. එයට ඇමරිකානු ආරක්ෂක කර්මාන්තය, දිනෙන් දින බලවත් වන තාක්ෂණික සමාගම්, යුරෝපීය ආණ්ඩු සහ වොෂින්ටනයේ ඔවුන්ගේ දේශපාලන සගයෝ ඇතුළත් වෙති.

ඇලස්කාවේ ඇන්කරේජ් සමුළුවෙන් පසුව තමන් කැමති විසඳුමක් ඉදිරියට ගෙන යාමට ට්‍රම්ප් මීට පෙර උත්සාහ කළ අවස්ථාවේදී ඔහුට මෙම බලවේගවලට මුහුණ දීමට සිදුවිය. අවසානයේ එම උත්සාහයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රතිඵලයක් ලැබුණේ නැත.එබැවින් මෙවර උත්සාහය ඊට වඩා සාර්ථක වේද යන්න තවමත් දැකගත යුතුය.

කියෙව් පාලනයට අඛණ්ඩ පීඩනයක් එල්ල කිරීමට වොෂින්ටනය අකමැති නම්, නවතම වැඩපිළිවෙළේ වේගය ක්‍රමයෙන් අඩු වී එය දුර්වල වීමට ඉඩ තිබේ. කොංග්‍රස් මැතිවරණයෙන් පසුව මෙය සිදුවීමට ඇති ඉඩකඩ තවත් වැඩිය. මන්ද, ජනාධිපතිවරයාගේ ජයග්‍රහණ ලෙස හඳුන්වා දෙන නිවේදනවලින් ලැබෙන ක්ෂණික දේශපාලන වාසිය එවිට අඩු වන බැවිනි.

එබැවින් තීරණාත්මක ප්‍රශ්නය වන්නේ තමන් අවශ්‍ය යැයි සලකන දිශාවට හවුල්කරුවන් මෙහෙයවීමට ඇමරිකානු නායකත්වයට හැකිද යන්නයි. එසේ කිරීමට හැකි වුවහොත්, ගැටුම සමථයකට පත් කිරීම සඳහා තවදුරටත් සාකච්ඡා පැවැත්වීමට අවස්ථාවක් උදා විය හැකිය.

යුද්ධයෙන් පසුව රුසියානු-ඇමරිකානු සබඳතා කෙසේ වෙනස් වේවිද?

රුසියාවට විශේෂයෙන් වැදගත් වන තවත් නිගමනයක් තිබේ. එනම්, වොෂින්ටනයේ නවතම ක්‍රියාමාර්ග මගින් යුදමය අදියර අවසන් වූ පසුව රුසියානු-ඇමරිකානු සබඳතා වර්ධනය විය හැකි ආකාරය පිළිබඳ ඉඟියක් ලැබීමයි.

රුසියාවට එරෙහිව පනවා ඇති දැවැන්ත සම්බාධක සමූහය මුළුමනින්ම ඉවත් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කිරීම දුෂ්කරය. නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටි සහ දේශපාලන බාධක හේතුවෙන් ඒවා ඉවත් කිරීම අතිශයින් සංකීර්ණ වනු ඇත. බොහෝ සීමා කිරීම් දැනටමත් නීති පද්ධතිය තුළ සහ ආයතනික ක්‍රියාපටිපාටිවල ස්ථිරව මුල් බැස තිබේ.

ඒ වෙනුවට සිදුවිය හැක්කේ සම්බාධක නිල වශයෙන් ක්‍රියාත්මක තත්ත්වයේම පැවතීමත්, ඒවා බලාත්මක කරන ආකාරය පවතින තත්ත්වයන්ට අනුව තීරණය කිරීමත්ය.

එනම්, යම් සම්බාධකයක් ඇමරිකාවේ අවශ්‍යතාවලට පටහැනි වන අවස්ථාවකදී වොෂින්ටනයට එය ක්‍රියාත්මක කිරීම තාවකාලිකව අත්හිටුවිය හැකිය. තත්ත්වයන් වෙනස් වූ විට එය යළි ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය.

වෙනත් වචනවලින් කිවහොත්, සම්බාධක යනු වෙනස් කළ නොහැකි ප්‍රතිපත්තියක ස්ථිර ප්‍රකාශනයන් ලෙස නොව, ක්ෂණික දේශපාලන හා ආර්ථික අවශ්‍යතා අනුව ක්‍රියාත්මක කිරීමට හෝ අත්හිටුවීමට හැකි මෙවලම් බවට පත්වනු ඇත. ඇමරිකානු සහ යුරෝපීය ප්‍රවේශයන් අතර පවතින වැදගත් වෙනසක් වන්නේ මෙයයි.

සාමාන්‍යයෙන් ඇමරිකානුවන් වැඩි ප්‍රායෝගික නම්‍යශීලීභාවයක් පෙන්වති. ඔවුන්ට ඇතැම් මූලධර්ම දැඩි විශ්වාසයකින් ප්‍රකාශ කිරීමටත්, තත්ත්වයන් අනුව ඒවා අත්හැරීමටත්, එසේ කිරීම වාසිදායක වූ විට නැවතත් එම මූලධර්ම වෙත යොමු වීමටත් හැකිය.

ඊට වෙනස්ව, යුරෝපීය ආණ්ඩු දේශපාලන කැපවීම්වලට වැඩි වැඩියෙන් බැඳී සිටිති. එම කැපවීම්වලින් පසුබැසීම ආයතනික වශයෙන් සංකීර්ණ වන අතර, මහජනතාව ඉදිරියේ අපහසුතාවට පත්වීමට ද හේතු වේ.

වර්තමානයේ යුක්‍රේනය සම්බන්ධ ගැටුම එහි ප්‍රතිවිපාක ක්ෂණික යුදමය හා භෞමික ගැටලු ඉක්මවා යන අදියරකට පැමිණ තිබේ. එබැවින් වොෂින්ටනය සමඟ අනාගත සබඳතා ගොඩනඟා ගැනීමේදී ඇමරිකානු සහ යුරෝපීය ප්‍රවේශයන් අතර මෙම වෙනස මොස්කව් විසින් අවබෝධ කර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වනු ඇත.

අවසානයේ කුමන ප්‍රතිඵලයක් ලැබුණද, එය රුසියාව සහ බටහිර ලෝකයේ විවිධ පාර්ශ්වයන් අතර අනාගත දේශපාලන සබඳතාවල ස්වභාවය තීරණය කිරීමට උපකාරී වනු ඇත.

එම නව දේශපාලන සැකැස්ම දැනටමත් හැඩගැසෙමින් පවතින නමුත්, එහි අවසාන ස්වරූපය තවමත් නිශ්චිත වී නැත. බල තුලනයේ රේඛා තවමත් වෙනස් වෙමින් පවතින අතර, අනාගත සබඳතාවල ජ්‍යාමිතිය තවමත් තීරණය වී නොමැත.

ෆියෝදෝර් ලුක්යානොව්

ෆියෝදෝර් ලුක්යානොව් (Fyodor Lukyanov) ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ක්ෂේත්‍රයේ රුසියාවේ සිටින ප්‍රමුඛතම විශේෂඥයන්ගෙන් කෙනෙකි. ඔහු 1990 වසරේ සිට ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ කටයුතු කර ඇති අතර, නූතන ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ රුසියානු විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ප්‍රකාශන රැසක් රචනා කර තිබේ.

2002 වසරේ සිට ඔහු Russia in Global Affairs සඟරාවේ ප්‍රධාන කර්තෘවරයා ලෙස කටයුතු කරයි. විදේශීය සහ රුසියානු විශේෂඥයන්ට මෙන්ම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන්ටද අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමට සහ විවාද පැවැත්වීමට අවකාශයක් සැලසීමේ අරමුණින් මෙම සඟරාව ආරම්භ කරනු ලැබීය.

2012 වසරේදී රුසියාවේ පැරණිතම රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලින් එකක් වන රුසියානු විදේශ හා ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති කවුන්සිලයේ (Council on Foreign and Defense Policy) ප්‍රෙසිඩියම් සභාපතිවරයා ලෙස ඔහු තේරී පත් විය. 2015 වසරේ සිට ඔහු වල්දායි ජාත්‍යන්තර සාකච්ඡා සමාජයේ (Valdai International Discussion Club) සංවර්ධන හා සහාය පදනමේ විද්‍යාත්මක කටයුතු පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

එසේම, ඔහු රුසියාවේ ජාතික පර්යේෂණ විශ්වවිද්‍යාලයේ උසස් ආර්ථික විද්‍යා පාසලේ (National Research University Higher School of Economics) ලෝක ආර්ථිකය හා ගෝලීය දේශපාලනය පිළිබඳ පීඨයේ පර්යේෂණ මහාචාර්යවරයකු ලෙසද සේවය කරයි.