බ්‍රසිලයේ ලූලා පරාජයට පත්වුවහොත් බ්‍රික්ස් සංවිධානයට මෙතෙක් මුහුණ දුන් විශාලතම දේශපාලන පරීක්ෂණයට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇත!

Oct 10, 2026 at 09:34 AM

|

Lanka Leader

බ්‍රසීල ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ දක්ෂිණාංශික සෙනෙට් සභිකයකු වන ෆ්ලාවියෝ බොල්සොනාරෝ (Flavio Bolsonaro), සිරගත කර සිටින හිටපු බ්‍රසීල ජනාධිපති ජයිර් බොල්සොනාරෝගේ (Jair Bolsonaro) පුත්‍රයා වන අතර, බ්‍රසීල ජනාධිපතිවරණයේ පළමු වටයෙන් ජයග්‍රහණය කර තිබේ. දේශපාලන විචාරකයන්ට අනුව වත්මන් ජනාධිපති ලුයිස් ඉනාසියෝ ලූලා ද සිල්වාට (Luiz Inácio Lula da Silva) දෙවැනි වටයේදී ඔහු අභිබවා යෑම දුෂ්කර විය හැක.

එම අනාවැකි නිවැරදි වුවහොත්, ලතින් ඇමරිකාව දක්ෂිණාංශික දේශපාලනය දෙසට නැඹුරු වීමේ ප්‍රවණතාවට එක්වන නවතම රට බවට බ්‍රසීලය පත්වනු ඇත.

දේශීය තත්ත්වයන්ට අනුව යම් වෙනස්කම් පැවතියද, බ්‍රසීලයේ දේශපාලන කතාව ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් (Donald Trump) සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ අත්දැකීමට කැපී පෙනෙන සමානකමක් දක්වයි. බොල්සොනාරෝ ජ්‍යෙෂ්ඨයාගේ කැලඹිලි සහගත ජනාධිපති ධුර කාලයෙන් පසු, මධ්‍යස්ථ වාමාංශය නියෝජනය කරන නායකයකු නැවත බලයට පත්විය. ඒ සමඟම, හිටපු ජනාධිපතිවරයා දේශපාලන ජීවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කිරීමේ උත්සාහයන්ද ක්‍රියාත්මක විය.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේදී, කුමන්ත්‍රණ උත්සාහයකට මුලපිරූ පුද්ගලයකු ලෙස ට්‍රම්ප් දැඩි ලෙස හෙළා දකිනු ලැබීය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුට එරෙහිව ආරම්භ වූ අපරාධ නඩු කටයුතු අවසානයේදී ඔහු නැවත බලයට පැමිණීම වැළැක්වීමට සමත් නොවීය. බ්‍රසීලයේදී ජයිර් බොල්සොනාරෝ වරදකරු කරනු ලැබුවද, ඔහුගේ පුත්‍රයා එම දේශපාලන අරගලය ඉදිරියට ගෙන ගියේය. දැන් එම පවුල නැවතත් බලයට පැමිණීමේ හැකියාවක් මතුව තිබේ. ඒ සමඟම, තම දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගෙන් පළිගන්නා බවටද පොරොන්දු ඉදිරිපත් කෙරේ.

මේ අතර, බ්‍රසීලය ගැඹුරු දේශපාලන බෙදීමකට ලක්ව තිබේ. අපේක්ෂකයන් දෙදෙනාටම ඉතා ඉහළ ජනතා අප්‍රසාදයක් පවතින අතර, එය 2024 ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරණ සමයේ පැවති තත්ත්වය සිහිපත් කරයි.

ලූලාගේ වයසද ඔහුට අමතර අභියෝගයකි. ඔහු කෙතරම් ජවයෙන් යුතුව තමන් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සාහ කළද, ඔහු මේ වන විට 80 හැවිරිදි වියේ පසුවන බව නොසලකා හැරිය නොහැකිය. එසේම, ට්‍රම්ප් සතු සුවිශේෂී ආකාරයේ දේශපාලන ආක්‍රමණශීලීත්වයද ලූලාට නොමැත.

ඇමරිකානු අත්දැකීම සමඟ මෙම සමානකම තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යන්නේ නම්, සලකා බැලිය යුතු තවත් පාඩමක් තිබේ. ට්‍රම්ප් සිය දෙවැනි ධුර කාලය ආරම්භ කළේ අතිවිශාල දේශපාලන ජවයකිනි. එහෙත්, එහි මැද භාගය වන විට ඔහු තමන් විසින්ම නිර්මාණය කරගත් බොහෝ අර්බුදවල පැටලී සිටි අතර, ඔහුට හිමි ජනතා සහයෝගයද අඩුවෙමින් පැවතුණි.

ලතින් ඇමරිකාවේ දේශපාලනය දිගු කලක් තිස්සේ රැලි ආකාරයෙන් ගමන් කර තිබේ. වාමාංශික බලවේගවල නැඟී ඒමෙන් පසු දක්ෂිණාංශික බලවේගවලට වාසිදායක හැරවුමක් ඇති වන අතර, ඉන් අනතුරුව නැවතත් වාමාංශය දෙසට දේශපාලන ප්‍රවණතාව වෙනස් වේ. වර්තමානයේදී ඉදිරියට ගමන් කරමින් සිටින්නේ දක්ෂිණාංශික බලවේගයයි.

එහෙත්, සාම්ප්‍රදායික දේශපාලන මතවාදී ලේබල්වලින් අද වන විට අතීතයේදී තරම් පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබාගත නොහැකිය. මෙය ලතින් ඇමරිකාවට පමණක් සීමා වූ තත්ත්වයක්ද නොවේ. ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශවල වාමාංශය සහ දක්ෂිණාංශය යන පැරණි දේශපාලන වර්ගීකරණ තවදුරටත් භාවිතයේ පැවතියද, ඒවායේ ප්‍රායෝගික අර්ථය ක්‍රමයෙන් බොඳ වෙමින් පවතී.

බ්‍රසීල මැතිවරණයේ දේශීය බලපෑම් පිළිබඳ විග්‍රහ කිරීම එරට විශේෂඥයන්ට භාර කිරීම වඩාත් සුදුසුය. එහෙත්, එහි ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිවිපාක මේ වන විටත් වඩාත් පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකිය. ඒ අතරින් වැදගත්ම කරුණ වන්නේ බ්‍රසීලයේ දේශපාලන වෙනසක් ඇති වුවහොත් එය බ්‍රික්ස් (BRICS) සංවිධානය පුරාම ප්‍රතිරාවය වීමයි.

බ්‍රික්ස් සංවිධානයේ අභ්‍යන්තරයට තවත් දේශපාලන අර්බුදයක්?

බ්‍රික්ස් සංවිධානය තුළ දැනටමත් අභ්‍යන්තර ආතතීන් හිඟයක් නොමැත. ඉරානය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය අතර පවතින සංකීර්ණ සම්බන්ධතාව පමණක් සලකා බැලුවද එය පැහැදිලි වේ.

දැන් බ්‍රික්ස් යන නාමයේ පළමු අකුර නියෝජනය කරන රට වන බ්‍රසීලය, එම සංවිධානයේ ව්‍යාපෘතිය පිළිබඳවම විවෘතව සැක පළ කරන දේශපාලන බලවේග වෙත නැඹුරු විය හැකිය. ජාත්‍යන්තර තත්ත්වය සහ කීර්තිය ලබාගැනීමේ වැදගත් මාර්ගයක් ලෙස බ්‍රික්ස් සාමාජිකත්වය සැලකූ රටකට මෙය විශේෂයෙන්ම වැදගත් වෙනසකි.

ජයිර් බොල්සොනාරෝ තම ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ බ්‍රසීලය බ්‍රික්ස් සංවිධානයෙන් ඉවත් කළේ නැත. එහෙත්, ඔහු එම සංවිධානය තුළ තම රටේ සහභාගීත්වය අවම මට්ටමකට සීමා කළේය. පසුව ඔහු ප්‍රකාශ කළේ බ්‍රසීලය එම සංවිධානයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් නොකිරීම පිළිබඳව තමන් කනගාටු වන බවයි.

ඔහුගේ ආර්ජන්ටිනානු මිත්‍රයා වන ජාවියර් මිලේයි (Javier Milei) ඊටත් වඩා ඉදිරියට ගියේය. 2023 වසර අවසානයේදී ජනාධිපති ධුරයට පත්වීමෙන් පසු, බ්‍රික්ස් සංවිධානයට එක්වීම සඳහා ආර්ජන්ටිනාව සැලසුම් කර තිබූ ක්‍රියාවලිය ඔහු ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඒ වන විටත් බුවනෝස් අයර්ස් නගරයට එම සංවිධානයට එක්වන ලෙස ආරාධනයක් ලැබී තිබිණි.

ලූලා පරාජයට පත්වුවහොත්, අවම වශයෙන් ආරම්භක කාලය තුළදී, බ්‍රසීලය ට්‍රම්ප්ගේ දේශපාලන ප්‍රවේශයට සමාන දැඩි ඇමරිකානු හිතවාදී දිශානතියක් අනුගමනය කිරීමට ඉඩ තිබේ.

බ්‍රික්ස් සංවිධානය සම්බන්ධයෙන් ට්‍රම්ප් දක්වන සතුරු ආකල්පය ප්‍රකටය. එම සංවිධානය ඔහු සලකන්නේ, සීතල යුද්ධයෙන් පසු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය භාවිත කළ ජාත්‍යන්තර ආධිපත්‍යය තවදුරටත් භුක්ති නොවිඳින ලෝකයක මූලික ආකෘතියක් ලෙසය. එම අදහස සම්පූර්ණයෙන්ම පදනම් විරහිත එකක්ද නොවේ.

එහෙත්, එයින් බ්‍රසීලය අනිවාර්යයෙන්ම බ්‍රික්ස් සංවිධානයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් වන බව අදහස් නොවේ. ඒ සඳහා වොෂින්ටනයෙන් එල්ල වන පීඩනයේ තරම සහ නව බ්‍රසීල රජය විසින් ගනු ලබන තීරණ මත බොහෝ දේ රඳා පවතිනු ඇත.

කෙසේ වෙතත්, බ්‍රසීලයේ බ්‍රික්ස් සහභාගීත්වය අත්හිටුවීම හෝ එය සැලකිය යුතු මට්ටමකින් පහත හෙළීම යථාර්ථවාදී හැකියාවක් බවට පත්වනු ඇත.

ලතින් ඇමරිකාවේ වර්තමාන දක්ෂිණාංශික හැරවුම සදාකාලික වනු ඇතැයි මෙයින් අදහස් නොවේ. තවත් දේශපාලන හැරවුමක් අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවනු ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඡන්දදායකයන් නැවත නැවතත් එක් දේශපාලන කඳවුරකින් තවත් කඳවුරකට මාරු වීමට දක්වන කැමැත්තෙන් වඩාත් ගැඹුරු කරුණක් හෙළි වේ. එනම්, මහජනතාව මුහුණ දෙන ආර්ථික හා සමාජීය ගැටලුවලට දිගුකාලීන විසඳුම් ලබාදීමට දෙපාර්ශ්වයෙන් කිසිවක් තවමත් සමත් වී නොමැති බවයි.

වෙනස් වෙමින් පවතින ලෝක බල තුලනය

මෙම දේශීය දේශපාලන වෙනස්කම් සිදුවන්නේ ඊට වඩා පුළුල් ජාත්‍යන්තර පරිවර්තනයක් සිදුවෙමින් පවතින පසුබිමකය. පැරණි ආයතන සහ පිළිගත් උපකල්පනවල අධිකාරී බලය අඩුවෙමින් පවතින අතර, ඒවා වෙනුවට පැමිණෙන නව ආයතන හා ක්‍රමවේද තවමත් ගොඩනැඟෙමින් පවතී. ඇතැම් අවස්ථාවලදී එවැනි ආදේශක තවමත් බිහි වී නැත. ඒ සමඟම, දේශපාලන නායකත්වයේ පරම්පරාද වෙනස් වෙමින් පවතී.

වර්තමානයේ ලෝකයේ ප්‍රධාන බලවතුන් රැසක් පාලනය කරන නායකයන් ජාත්‍යන්තර කටයුතු කෙරෙහි තම පෞද්ගලික ලක්ෂණවල ප්‍රබල බලපෑමක් ඇති කරති. වඩාත් වැදගත් කරුණ වන්නේ, මෙම නායකයන් 20 වැනි සියවසේ අවසාන භාගයේ ප්‍රතිවිපාක මගින් හැඩගැසුණු පරම්පරාවකට අයත් වීමයි. එහෙත්, එම සියවසෙන් උරුම වූ දේශපාලන බලපෑම් දැන් ක්‍රමයෙන් මැකී යමින් පවතී. එයින් අදහස් වන්නේ ලෝක බලය නැවත බෙදී යාමේ මූලික ප්‍රවණතාව නතර වන බව නොවේ.

බටහිර ලෝකය අතීතයේ භුක්ති විඳි ස්ථානය නැවත අත්පත් කරගනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ නොහැකිය. එයට එක් ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ බටහිර ලෝකයම පෙර මෙන් ඒකාකාරී දේශපාලන ඒකකයක් නොවීමයි.

ඊට සමගාමීව, ගෝලීය නැගෙනහිර (Global East) ජාත්‍යන්තර කටයුතු කෙරෙහි වැඩි බලපෑමක් සිදු කරමින් සිටී. එසේම, නැගී එන නව ලෝක පර්යාය තීරණය වන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍රවලින් එකක් බවට ගෝලීය දකුණ (Global South) පත්වෙමින් තිබේ.

බ්‍රික්ස් සංවිධානය අයත් වන්නේ මෙම වෙනස් වෙමින් පවතින ලෝකයටය. එය සාපේක්ෂව නව සහයෝගිතා ප්‍රජාවක් වන අතර, එහි වර්ධනයෙන් පිළිබිඹු වන්නේ වඩාත් විවිධාංගීකෘත ජාත්‍යන්තර පද්ධතියක් කරා ලෝකය ගමන් කිරීමේ පුළුල් ප්‍රවණතාවයි.

එහෙත්, ඉතිහාසය කිසිවිටෙකත් සරල රේඛාවක් ඔස්සේ ගමන් නොකරයි. ඇතැම් ආයතන දිශාව වෙනස් කරමින්, එකතැන පල්වෙමින් හෝ මුලින් අපේක්ෂා කළ ආකාරයට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් ස්වරූපයන් ගනිමින් සිටියද, ලෝකයේ මූලික වෙනස්වීමේ ප්‍රවණතාව ඉදිරියට ගමන් කළ හැකිය. 

ඒ අනුව, ඊයේ දිනයේ බ්‍රික්ස් සංවිධානය පිළිබඳව පැවති අපේක්ෂාවන් හෙට දිනයේ එහි යථාර්ථයට සමාන විය යුතු නැත.

බ්‍රසීලය, ඇමරිකානු ආධිපත්‍යය සහ රුසියාවේ ප්‍රමුඛතාව

ඉදිරි කාලයේදී බ්‍රසීලය මේ සම්බන්ධයෙන් වැදගත් පරීක්ෂණයක් බවට පත්විය හැකිය. එසේම, බටහිර අර්ධගෝලය පුරා ඇමරිකානු ආධිපත්‍යය නැවත තහවුරු කිරීම සඳහා වොෂින්ටනය වඩ වඩාත් විවෘතව ප්‍රකාශ කරන අභිලාෂය වර්ධනය වන්නේ කෙසේද යන්නද ඒ හා සමානව වැදගත් වනු ඇත. එම ප්‍රතිපත්තිය ඉදිරියේදී වර්ධනය වන ආකාරය, ලෝකයේ ප්‍රධාන කලාපවල අනාගත වැදගත්කම පිළිබඳව අපට බොහෝ දේ කියා දෙනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, රුසියාව සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, එහි ප්‍රධාන කාර්යභාරය ඊට වඩා සමීප භූගෝලීය කලාපයක පිහිටා තිබේ.

රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැදිමීර් පුටින් (Vladimir Putin) සිය මෑතකාලීන වල්දායි (Valdai) දේශනයේදී නැවතත් අවධාරණය කළ පරිදි, මොස්කව්හි ප්‍රමුඛතාව විය යුත්තේ යුරේසියාවයි.

රුසියාව සිය විශාලතම උත්සාහයන් සංකේන්ද්‍රණය කළ යුත්තේ එම කලාපය කෙරෙහිය. මන්ද, ගෝලීය බල තුලනයේ කේන්ද්‍රය පිහිටා ඇත්තේ එහි බැවිනි. එම කලාපයෙන් ඔබ්බට සිදුවන සියල්ල, පවතින තත්ත්වයන් හා අවස්ථාවන්ට අනුව ඉදිරියට වර්ධනය වනු ඇත.

ෆියෝදෝර් ලුක්යානොව්

ෆියෝදෝර් ලුක්යානොව් (Fyodor Lukyanov) ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ක්ෂේත්‍රයේ රුසියාවේ සිටින ප්‍රමුඛතම විශේෂඥයන්ගෙන් කෙනෙකි. ඔහු 1990 වසරේ සිට ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ කටයුතු කර ඇති අතර, නූතන ජාත්‍යන්තර සබඳතා සහ රුසියානු විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ප්‍රකාශන රැසක් රචනා කර තිබේ.

2002 වසරේ සිට ඔහු Russia in Global Affairs සඟරාවේ ප්‍රධාන කර්තෘවරයා ලෙස කටයුතු කරයි. විදේශීය සහ රුසියානු විශේෂඥයන්ට මෙන්ම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන්ටද අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමට සහ විවාද පැවැත්වීමට අවකාශයක් සැලසීමේ අරමුණින් මෙම සඟරාව ආරම්භ කරනු ලැබීය.

2012 වසරේදී රුසියාවේ පැරණිතම රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලින් එකක් වන රුසියානු විදේශ හා ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති කවුන්සිලයේ (Council on Foreign and Defense Policy) ප්‍රෙසිඩියම් සභාපතිවරයා ලෙස ඔහු තේරී පත් විය. 2015 වසරේ සිට ඔහු වල්දායි ජාත්‍යන්තර සාකච්ඡා සමාජයේ (Valdai International Discussion Club) සංවර්ධන හා සහාය පදනමේ විද්‍යාත්මක කටයුතු පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

එසේම, ඔහු රුසියාවේ ජාතික පර්යේෂණ විශ්වවිද්‍යාලයේ උසස් ආර්ථික විද්‍යා පාසලේ (National Research University Higher School of Economics) ලෝක ආර්ථිකය හා ගෝලීය දේශපාලනය පිළිබඳ පීඨයේ පර්යේෂණ මහාචාර්යවරයකු ලෙසද සේවය කරයි.