ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධ ශාසනය අතුරුදහන් වූ යුගය! - නිකාය හැදුණු ඇත්තම කතාව..

Jul 20, 2026 at 04:01 PM

|

Lanka Leader

"අස්ගිරි පාර්ශ්වය... මල්වතු පාර්ශ්වය... සියම් නිකාය..."

ප්‍රවෘත්ති බලද්දි දවසගානේ මේ වචන ඇහෙද්දි, මේ කියන්නේ ඇත්තටම මොකක් ගැනද කියලා ඔයා කවදාහරි හිතලා තියෙනවද? නම දන්නවා වුණාට, මේ ආයතන හැදුණේ කොහොමද, මේවායේ ඇතුළාන්තය මොකක්ද කියලා දන්නේ අපි අතරින් ඉතාම සුළු පිරිසක් විතරයි.

අද අපි යන්නේ අපේ රටේ ගොඩක් අය නොදන්න, ඒත් අනිවාර්යයෙන්ම දැනගෙන ඉන්න ඕනේ අපේම ඉතිහාස කතාවක් මුල ඉඳන්ම දිගහරින්න. ඒ නිසා විනාඩියක් අරන් මේක කියවන්න.

හිතන්න... 

අද අපිට පාරක් පාරක් ගානේ, පන්සලක් පන්සලක් ගානේ කහ සිවුරු දරාගත්තු හාමුදුරුවරු දකින්න හිටියට, අපේ ඉතිහාසයේ එක කාලයක් තිබුණා මුළු ලංකාවම හෙව්වත් හරියට සිවුරක් පෙරවගත්ත එකම එක 'උපසම්පදා' හාමුදුරුනමක්වත් හොයාගන්න බැරි වුණු...!

මේ තත්ත්වය ඇතිවුණේ ඇයි දන්නවාද? 16 සහ 17 වැනි සියවස් කියන්නේ ලංකාවට අතිශය අඳුරු කාලයක්. එක පැත්තකින් පෘතුගීසි සහ ලන්දේසි ආක්‍රමණ නිසා මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල වෙහෙර විහාර සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වෙලා ගියා. අනිත් පැත්තෙන් සීතාවක රාජසිංහ රජුගේ කාලයේදී බුදු දහමට එල්ල වුණු දරුණු බලපෑම් සහ රට ඇතුළේ නොනවතින යුද්ධ නිසා භික්ෂූන් වහන්සේලාට පන්සල් අතහැරලා කැලෑවල හැංගෙන්නත්, ගිහි බවට පත්වෙන්නත් සිද්ධ වුණා. රටේ පැවතුණු ආර්ථික කඩා වැටීම් සහ පාලකයන්ගෙන් නිසි අනුග්‍රහයක් නොලැබීම නිසා ශාසනය ක්‍රමයෙන් අතුරුදහන් වුණා.

අන්තිමේදී මහනුවර යුගය ආරම්භ වෙද්දී, පන්සල්වල ඉතුරු වුණේ තමන්ගේ බිරිඳ දරුවන් රකිමින්, ගොවිතැන් බත් කරගෙන, නමට විතරක් කහ රෙදි කෑල්ලක් පෙරවගෙන හිටපු 'ගණින්නාන්සේලා' කියලා හඳුන්වපු පිරිසක් විතරයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කරපු නියම ධර්මය සහ විනය ලංකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම මැකිලා ගිහින් තිබුණේ.

අන්න ඒ වගේ බුද්ධ ශාසනය අඳුරේම ගිලී තිබුණු, කිසිම බලාපොරොත්තුවක් නොතිබුණු තැනකින් තමයි අපේ මේ ඓතිහාසික කතාව පටන් ගන්නේ...

1. සියම් නිකායේ උපත

මේ අඩුව පුරවන්න වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර සංඝරාජ හාමුදුරුවෝ, මහනුවර යුගයේ හිටපු කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා උදව්වෙන් 1753 දී 'සියම' (අද තායිලන්තය) කියන රටෙන් උපාලි කියන මහා තෙරුන් වහන්සේ ඇතුළු පිරිසක් ලංකාවට වැඩම කරවගත්තා. අන්න ඒ තායිලන්තයෙන් (සියමෙන්) ගෙනාපු උපසම්පදාවෙන් අපේ රටේ හැදුණු ප්‍රධානම සහ පැරණිතම භික්ෂු පරම්පරාව තමයි "සියම් නිකාය" කියන්නේ.

2. මල්වතු සහ අස්ගිරි පාර්ශ්ව හැදුණේ කොහොමද?

සියම් නිකාය හැදුණට පස්සේ, මේකේ පරිපාලන වැඩ කටයුතු ලේසි වෙන්න, ප්‍රධාන කොටස් (පාර්ශ්ව) දෙකකට බෙදුවා.

මල්වතු පාර්ශ්වය: වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර සංඝරාජ හාමුදුරුවෝ වැඩසිටියේ මහනුවර 'මල්වතු මහා විහාරයේ'. සියමෙන් ගෙනාපු උපසම්පදාව මුලින්ම දුන්නෙත් මෙතනදි. ඒ නිසා මේක සියම් නිකායේ ප්‍රධාන කේන්ද්‍රස්ථානයක් වුණා.

අස්ගිරි පාර්ශ්වය: අස්ගිරි මහා විහාරය මුල් කරගෙන බිහිවුණු මේ පාර්ශ්වය, ඓතිහාසිකව වනාන්තරගතව භාවනා කරපු ආරණ්‍යවාසී භික්ෂු පරම්පරාවන් නියෝජනය කළා.

ලංකාවේ ආගමික මෙන්ම දේශපාලනික සහ සංස්කෘතික පැත්තෙන් මල්වතු සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයන්ට සුවිශේෂී තැනක් හිමිවෙනවා:

ශ්‍රී දළදා වහන්සේගේ භාරකාරිත්වය: මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ තේවාව (පූජාවන් පැවැත්වීම) සහ භාරකාරිත්වය වසරින් වසර මාරු වෙමින් අයිති වෙන්නේ මල්වතු සහ අස්ගිරි යන මහා විහාර දෙකටයි. (දළදා වහන්සේගේ භාරකාරිත්වය මල්වතු මහ නාහිමි, අස්ගිරි මහ නාහිමි සහ දියවඩන නිලමේ යන තිදෙනාට පැවරී තිබෙනවා).

රටේ ප්‍රධාන උපදේශකත්වය: ලංකාවේ රාජ්‍ය නායකයින් (ජනාධිපති, අගමැති ඇතුළු පිරිස) පත්වූ වහාම සහ රටේ වැදගත් තීරණ ගැනීමේදී මේ මහා නායක හිමිවරුන් දෙනම හමුවී උපදෙස් සහ ආශිර්වාද ලබාගැනීම සාම්ප්‍රදායික සිරිතක්.

3. කතාවේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය: කුල බාධකය (අමරපුර නිකායේ උපත)

සියම් නිකාය හැදිලා අවුරුදු 11ක් යද්දී (1764 දී) ලංකාවේ ඉතිහාසය වෙනස් කරන තීරණයක් මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා විසින් ගන්නවා. ඒ තමයි, "සියම් නිකායේ උපසම්පදාව දිය යුත්තේ ගොවිගම කුලයේ අයට පමණයි" කියන රාජකීය නියෝගය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කුල භේදය මුළුමනින්ම ප්‍රතික්ෂේප කරලා තියෙද්දි, රජතුමාගේ මේ තීරණය නිසා අනිත් කුලවල අයට (කරාව, දුරාව, සලාගම වැනි) උපසම්පදාව ලැබීමේ අවස්ථාව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වෙලා ගියා.

මේ අසාධාරණයට විසඳුමක් විදිහට 1803 දී වැලිතුඩුවේ ඥානවිමල තිස්ස හිමියන් ඇතුළු පිරිසක් මියන්මාරයේ (බුරුමයේ) "අමරපුර" කියන නගරයට ගිහින් අලුතින්ම උපසම්පදාව ලංකාවට අරගෙන ආවා. ඒකෙන් හැදුණු නිකාය තමයි "අමරපුර නිකාය". මෙහි විශේෂත්වය වුණේ කුල භේදයකින් තොරව ඕනෑම කෙනෙකුට ශාසනයට ඇතුළු වෙන්න මේ හරහා අවස්ථාව ලැබීමයි.

4. රාමඤ්ඤ නිකාය හැදුණේ ඇයි?

කාලයත් එක්ක සියම් සහ අමරපුර කියන නිකායන් දෙකම සමාජය ඇතුළේ ගොඩක් ව්‍යාප්ත වුණා. පන්සල්වලට ඉඩකඩම්, දේපළ, සැප සම්පත් ලැබෙන්න ගත්තා. මේ නිසා ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ විනය නීති ටිකක් ලිහිල් වෙන්න පටන් ගත්තා.

මේ ලෞකිකත්වයට නැඹුරු වීමට එරෙහිව 1864 දී අඹගහවත්තේ සරණංකර හිමියන් දැවැන්ත පියවරක් ගත්තා. බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ ඒ පැරණි සරල, දැඩි විනයෙන් යුතු ජීවන රටාව ආයෙමත් ගේන්න උන්වහන්සේ බුරුමයේ "රාමඤ්ඤ දේශයට" ගිහින් උපසම්පදාව රැගෙන ආවා. ඒකෙන් "රාමඤ්ඤ නිකාය" බිහි වුණා.

ඔවුන්ගේ විනය කොයි තරම් දැඩිද කිව්වොත්:

සුඛෝපභෝගී නවීන කුඩ වෙනුවට පාවිච්චි කළේ "තල් අත්ත" විතරයි.

විකාල භෝජන නීති දැඩිව රකිමින්, හවසට බොන ඇතැම් පැණි බීම වර්ග පවා ප්‍රතික්ෂේප කළා.

පන්සල් සතු දේපළ රැස් කිරීම තහනම් කළා. අදටත් ආරණ්‍යවාසීව ඉන්න බොහෝ හිමිවරුන් මේ නිකායට අයිතියි.

ඉතින් ඔන්න ඔහොමයි ලංකාවේ "ත්‍රෛනිකාය" (සියම්, අමරපුර, රාමඤ්ඤ) නිර්මාණය වුණේ.

💡 ඔබ දන්නවාද?

2019 වසරේදී ඓතිහාසික වෙනසක් සිද්ධ වුණා. ඒ තමයි අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ කියන නිකායන් දෙකම එකමුතු වෙලා "ශ්‍රී ලංකා අමරපුර - රාමඤ්ඤ සාමග්‍රී මහා නිකාය" නමින් එකම මහා නිකායක් බවට පත්වීම!