යේමනයේ හූති සටන්කාමීන් යුද්ධයේ තීරණාත්මක සාධකයක් වෙයිද? දෙපැත්තකින් සිරවෙන ලෝකයේ තෙල් සහ වෙළඳ සැපයුම..
2026 පෙබරවාරි 28 වන දින ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට ප්‍රහාර එල්ල කර එහි උත්තරීතර නායක අලි කමේනි ඝාතනය කිරීමත් සමඟ මැදපෙරදිග යුද්ධය අලුත් මුහුණුවරක් ගත්තේය. පැය 48ක් ඇතුළත ලෙබනනයේ හෙස්බොල්ලා සංවිධානය සහ ඉරාකයේ සන්නද්ධ කල්ලි යුද්ධයට අවතීර්ණ විය.
නමුත් එක් ප්‍රබල කණ්ඩායමක් තවමත් නිහඬව බලා සිටියි. ඒ යේමනයේ හූති සටන්කාමීන්ය. හූති නායක අබ්දුල් මලික් අල්-හූති පවසා සිටියේ තම සටන්කාමීන් ඕනෑම මොහොතක ප්‍රහාරයට සූදානම් බවයි. ඔවුන් තම ප්‍රහාරක මෙහෙයුම් හෙවත් "Day Zero" ආරම්භ කරන්නේ කවදාදැයි තවමත් පවසා නැත. නමුත් එය ඉතා ආසන්න බව ඔවුන් ලෝකයටම අනතුරු අඟවා තිබේ.
හූතිවරුන් යනු හුදෙක් සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් පමණක් නොවේ. ඔවුන් මේ වන විට යේමනයේ විශාල ප්‍රදේශයක් පාලනය කරන, මිලියන 20ක ජනතාවකට නායකත්වය දෙන "ආණ්ඩුවකි". ඔවුන් සතුව ගල්ෆ් කලාපයට සහ ලෝක නාවික මාර්ගවලට ප්‍රහාර එල්ල කළ හැකි අතිනවීන මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන තාක්ෂණය පවතී.
2023 සහ 2025 කාලය තුළ ඔවුන් ලොව කාර්යබහුලම නාවික මාවතක් අකර්මන්‍ය කරමින් Maersk සහ Hapag-Lloyd වැනි ලොව විශාලතම නැව් සමාගම්වලට තම ගමන් මාර්ග වෙනස් කිරීමට බල කළහ. වත්මන් යුද්ධය ආරම්භ වීමට පෙර සිටම ඔවුන් රතු මුහුදේ වෙරළ තීරය දිගේ මිසයිල පද්ධති සහ රේඩාර් යන්ත්‍ර අලුතින් ස්ථාපනය කර සූදානම් වී සිටිති.
මුළු ලෝකයම හුස්ම හිරවී බලා සිටින්නේ "බාබ් අල්-මැන්ඩෙබ්" (Bab al-Mandeb) සමුද්‍ර සන්ධිය දෙසයි. අරාබි බසින් මෙහි තේරුම "කඳුළු දොරටුව" යන්නයි. සැතපුම් 18ක් පමණක් පළල මෙම පටු මුහුදු තීරය රතු මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය යා කරන එකම දොරටුවයි. යුරෝපය සහ ආසියාව යා කරන සුඑස් ඇළ හරහා යන සෑම නැවක්ම මෙතැනින් යා යුතුය.
සෑම වසරකම ලෝක වෙළඳාමෙන් 12%ක් පමණ ගලා යන්නේ මෙතැනිනි. ඔබ අඳින ඇඳුම්, කොරියාවේ ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ, සෞදි අරාබියේ තෙල් සහ ඉන්දියාවේ ආහාර මෙතැනින් ගමන් කරයි. හූතිවරුන් සිටින්නේ මේ සියල්ලටම ඉහළිනි.
මෙම මොහොත පෙරට වඩා භයානක වීමට විශේෂ හේතුවක් තිබේ. පෙබරවාරි 28 සිට ඉරානය විසින් ලෝක තෙල් වෙළඳාමෙන් 20%ක් යන "හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය" ඉලක්ක කරමින් සිටී. ඉරානයේ ප්‍රහාර නිසා එම මාර්ගය අතහැර පලා යන නැව්වලට පාවිච්චි කිරීමට ඇති එකම විකල්ප මාර්ගය වැටී ඇත්තේ හූතිවරුන් පාලනය කරන රතු මුහුද හරහාය.
වෙනත් විදියකින් කිවහොත්, එක උගුලකින් බේරී පලා යන නැව් කෙලින්ම ගොස් වැටෙන්නේ හූතිවරුන්ගේ ඉලක්කය වෙතටයි. ඉරානය සහ හූතිවරුන් දෙපැත්තකින් ලෝකයේ තෙල් සහ වෙළඳ සැපයුම සිර කිරීමට (Double Chokehold) සූදානම් වෙමින් සිටිති.
හූතිවරුන් මෙම මාර්ගය සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමුවේ නැතත්, එය අනතුරුදායක කිරීමෙන් පවා ලෝකයට දරුණු ප්‍රතිවිපාක ලැබුණි. නැව්වලට අප්‍රිකාව වටා යාමට සිදු වීම නිසා ගමන් කාලය දින 15කින් පමණ වැඩි විය. 2024 වසරේදී මෙම මාර්ගය හරහා ගිය තෙල් ප්‍රමාණය 50%කින් පමණ අඩු විය.
මෙය සාමාන්‍ය ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද? ජපානයෙන් එන වාහන අමතර කොටස් ප්‍රමාද වෙයි, මැලේසියාවෙන් එන වෛද්‍ය උපකරණ රෝහල්වලට ලැබීම ප්‍රමාද වෙයි, සුපිරි වෙළඳසැල්වල හාල් සහ බඩු මිල නිහඬවම ඉහළ යයි. මේ යුද්ධය අප වෙත එන්නේ බෝම්බවලින් නොව, හිස් වූ රාක්ක සහ දරාගත නොහැකි බඩු මිල හරහාය.
හූතිවරුන්ට ඇමරිකානු නාවික හමුදාව පරාජය කිරීමට අවශ්‍ය නැත. ඔවුන්ට අවශ්‍ය වන්නේ බාබ් අල්-මැන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය අනතුරුදායක බව පෙන්වීමට පමණි. එවිට රක්ෂණ ගාස්තු ඉහළ යයි, තෙල් මිල අහස උසට යයි, මුළු ලෝකයේම උද්ධමනය ඉහළ යනු ඇත.
මූලාශ්‍ර: Reuters, Al Jazeera, Axios, EIA
සම්බන්ධිත පුවත් | Related News
ප්‍රධාන පුවත්
නව ත්‍රස්ත පනතෙන් මානව හිමිකම් දැඩි ලෙස උල්ලංඝනය වීමේ අවදානමක්.. - ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල්
පොලිස්පතිවරයා අධිකරණයට අපහාස කළ බව ප්‍රකාශ කරමින් ගම්පහ මහේස්ත්‍රාත්වරයා අදාළ ලිපිගොනු අභියාචනාධිකරණයට ඉදිරිපත් කරයි..
ශ්‍රී ලංකන් ගුවන් සේවයේ පද්ධතිවලට අනවසරයෙන් රිංගූ හැකර්ලා ඩොලර් 50,000ක කප්පමක් ඉල්ලලා.. - දයාසිරිගෙන් හෙළිදරව්වක්..
ප්‍රංශය ඇතුළු යුරෝපා රටවල උග්‍රවන ආර්ථික අර්බුදය සහ ජනතා විරෝධය ගැන ආචාර්ය ජගත් චන්ද්‍රවංශගෙන් අනාවරණයක්..
බුද්ධ ශාසන ඇමති අනුරාධපුර පූජා නගරය පිළිබඳ අර්ධ සත්‍යය මගින් විනාශකාරී මහා සත්‍යය සඟවනවා.. - ජාතික සංවිධානවලින් චෝදනා
භික්ෂූන් වහන්සේලා පාගමන පැවැත්වූවේ ආණ්ඩුව පෙරළන්න නෙවෙයි.. බුදු දහම, බුද්ධ චීවරය සහ මෙරට ඓතිහාසික වටිනාකම රැකගැනීම වෙනුවෙන්.. - මහාචාර්ය පූජ්‍ය කොටපිටියේ රාහුල හිමි
"විධායකයට විශාල බලයක් ලබාදීලා.. මහෙස්ත්‍රාත්වරයා රබර් මුද්‍රාවක් වෙලා": ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍ය ආරක්ෂා කිරීමේ පනතට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේදී පෙත්සම්කාර පාර්ශ්වයෙන් දැඩි විරෝධතා
අනුරාධපුර බුලන්කුලම වැව් රක්ෂිතයෙන් අක්කර 200ක් නිලධාරීන් අතර බෙදාදීමේ ක්‍රියාවලිය ප්‍රශ්න කරමින් දේශහිතෛෂී ජාතික ව්‍යාපාරයෙන් කෘෂිකර්ම ඇමති ලාල් කාන්තට ලිපියක්
ඉරානය නව වෙළෙඳ මාර්ගයේ ප්‍රධාන දුම්රිය සම්බන්ධතාවක් සම්පූර්ණ කරයි (වීඩියෝ)
කියුබාවේ හිටපු ජනාධිපති රාවුල් කස්ත්‍රෝ අත්අඩංගුවට ගැනීමට ඇමෙරිකානු ප්‍රාන්තයකින් වරෙන්තුවක්
ඇමරිකානු ජනපති ට්‍රම්ප් සහ රුසියානු ජනපති පුටින් අතර පැවති විනාඩි 90ක රහස් කතාබහේ ඇතුළාන්තය.. - ශ්‍රී ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ ප්‍රධාන ලේකම්ගෙන් විශේෂ අනාවරණයක්..
මහ සඟරුවනට නින්දා අපහාස කරන නිරාගමික යූටියුබ් කරුවන්ට එරෙහිව අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් පරීක්ෂණයක්..
මුහුද යට කේබල් සහ AI මධ්‍යස්ථාන ඉලක්ක කර ගනිමින් ඉරානයෙන් දැවැන්ත යුද සූදානමක්!..
ඥානසාර හිමියන්ගේ සිවුර ගලවා ආණ්ඩුව රටට දෙන පණිවිඩය ගැන ප්‍රවීන මාධ්‍යවේදී ධර්මශ්‍රී ගෙන් අනාවරණයක්..
බෝධිසත්ව ගුණ නොමැති පුද්ගලයන් රජ නොවිය යුතුයි.. රජකම ලැබෙන්නේ චීවරය රකින්නයි..- අස්ගිරියෙන් ප්‍රකාශයක්..
මහානායක අතිපූජ්‍ය ඕමාරේ කස්සප නායක හිමියන් විපක්ෂ නායක හිරවෙන ප්‍රශන 3ක් අහලා..