ඉරාන සමාජය තුළ සිදු වී ඇති කම්පන සහගත වෙනස..

Jan 18, 2026 at 11:59 AM

|

Lanka Leader

(ඉරාන සමාජයේ වර්තමානයේ සිදුවෙමින් පවතික අභ්‍යන්තරික වෙනස පිළිබඳ සමාජ මාධ්‍ය තුළ පළකර තිබූ ලිපියක් පහතින් දක්වා තිබේ)

අපි දන්නා ඉරානය යනු කළු පැහැති 'චැඩෝර්' ඇඳුමෙන් සැරසුණු කාන්තාවන්, දැඩි ආගමික නීති සහ වීදි පුරා ඇසෙන යාඥා හඬ පිරුණු රටකි. නමුත්, මතුපිටින් පෙනෙන මේ දැඩි ආගමික පෙනුමට යටින් අතිශය විප්ලවීය, බරපතළ සහ ලෝකයම මවිත කරවන සමාජ විද්‍යාත්මක වෙනසක් සිදුවෙමින් පවතී. 

අද වන විට ඉරානය ඉස්ලාම් දහමෙන් වේගයෙන් ඈත් වෙමින් පවතින අතර, එය ලොව "අවම ආගමික භක්තියක් සහිත ජාතීන්" අතරට එක්වෙමින් සිටින බව නවතම දත්ත වාර්තා පෙන්වා දෙයි. මෙය හුදෙක් දේශපාලන විරෝධයක් නොව, ශිෂ්ටාචාරමය පරිවර්තනයකි. මීට වසර පහකට පෙර කරන ලද සමීක්ෂණ දත්ත දෙස බැලූ විට පවා පෙනී යන්නේ ඉරාන සමාජය තුළ සිදු වී ඇති කම්පන සහගත වෙනසයි. 

ඉරාන ජනගහනයෙන් සැළකිය යුතු පිරිසක් ආගමික වතාවත් සඳහා පල්ලි වෙත යාම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. බහුතරයක් ඉස්ලාමීය පාලන ක්‍රමයට හා නීති වලට එරෙහි වෙති. ඔවුන් ඉස්ලාමීය ජනරජ පාලන ක්‍රමය දැන් කිසිසේත් අනුමත කරන්නේ නැත. වඩාත්ම පුදුම සහගත කරුණ නම්, ජනගහනයෙන් 63% ක් තවදුරටත් තමන් ඉස්ලාමීය භක්තිකයන් ලෙස හඳුන්වාදීමට පවා කැමැත්තක් නොදැක්වීමය. 

ඉරානය හෙවත් පැරණි පර්සියාව යනු ලෝක ඉතිහාසයේ ඉතාම දියුණු සහ අභිමානවත් ශිෂ්ටාචාරයකි. විද්‍යාව, දර්ශනය, කලා ශිල්ප සහ සාහිත්‍යය අතින් ලෝකයට මහා දායකත්වයක් ලබා දුන් පර්සියානුවන්ගේ අනන්‍යතාවය ඉස්ලාමය සමඟ මුසු වූයේ මීට සියවස් ගණනාවකට පෙරය. කතුවර ඒ. ඩේරියස් කමාලි පවසන පරිදි, බොහෝ ඉරාන වැසියන් අද විශ්වාස කරන්නේ ඉස්ලාමය යනු කඩුවෙන් තම දේශය මත බලහත්කාරයෙන් පටවන ලද, පර්සියාවේ ස්වදේශික නොවන ආගමක් බවයි. 

ඒ නිසා අද සිදුවෙමින් පවතින්නේ එම "ආගන්තුක" සංස්කෘතියෙන් මිදී තම පැරණි පර්සියානු මුල් සොයා යාමකි. අපි බොහෝ විට දකින්නේ ඉරාන තරුණ තරුණියන් හිජාබයට එරෙහිව පාරට බැස සටන් කරන අයුරුයි. නමුත් මෙය හුදු හිජාබය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොවේ. මෙය තමන්ගේ ජීවිතය හැඩගස්වන දර්ශනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි. ඉතිහාසය පුරා ඉස්ලාමීය ශිෂ්ටාචාරයට ආරෝපණය කළ බොහෝ විද්‍යාත්මක සහ කලාත්මක ජයග්‍රහණවල සැබෑ හිමිකරුවන් වූයේ පර්සියානුවන්ය. නමුත් දැන්, එම ජාතියම තමන් දහසකට අධික කාලයක් වැළඳගෙන සිටි ආගමික රාමුව බිඳ දමමින් සිටියි. මෙය ලෝක සංස්කෘතික සිතියම උඩුයටිකුරු කරන "භූ තැටි චලනයක්" වැනි දැවැන්ත සිදුවීමකි. ඉස්ලාමය අතහරින ඉරාන වැසියන් ඊළඟට යොමු වන්නේ කොහාටද? 

සමහරු ජාතියේ පැරණි ආගම වූ 'සොරොස්ට්‍රියානු' දහම කෙරෙහි ඇල්මක් දක්වති. තවත් පිරිසක් අදේවවාදීන් බවට පත්වෙමින් සිටිති. තවත් බොහෝ දෙනෙක් ආගමික ලේබල් වලින් තොරව හුදු මානවවාදය සහ පෞද්ගලික නිදහස අගය කරන සමාජයක් කරා ගමන් කරමින් සිටිති. මේ විපර්යාසය ඉරානය පමණක් නොව, මුළු මැදපෙරදිග කලාපයේම අනාගතය තීරණය කරනු ඇත. ආගමික නීති මගින් පාලනය වන රාජ්‍යයක සිට, ලෞකිකත්වයට ගරු කරන රාජ්‍යයක් දක්වා සිදුවන මේ සංක්‍රමණය වේදනාකාරී වුවත්, එය ඉරාන ජනතාවගේ පරම අභිලාෂය බව පෙනෙන්නට තිබේ.

ඕනෑම මතවාදයක් හෝ ආගමක් මිනිසුන් මත බලහත්කාරයෙන් පටවන විට, යම් දවසක ජනතාව එම බැඳීම් කුඩුපට්ටම් කර දමන බව ඉරානය ලෝකයට කියා දෙයි. නිදහස කියන්නේ මිනිස් ආත්මයේ ගැඹුරුම පිපාසයයි. අද ඉරානය පසුවන්නේ එක් යුගයක අවසානය සහ තවත් යුගයක ආරම්භය අතරය. බෙදී ගිය, පීඩාවට පත් වූ ඉරාන වැසියන් මේ යන ගමන කොතැනින් නතර වේදැයි නිශ්චිතවම පැවසීම අපහසු වුවත්, එක දෙයක් පැහැදිලිය. ඉරානය තවදුරටත් පෙර තිබූ ඉරානය නොවේ. පර්සියාවේ ආත්මය අවදි වී ඇත.

ටෙහෙරාන් නුවර පදිංචි ෆරීඩ් මතුපිටින් බලන විට රජයේ රැකියාවක් කරන සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකි. නමුත් ඔහුගේ නිවසේ පසෙක ඇති පොත් රාක්කයක රහස් කුටීරයක් ඇත. එහි ඇත්තේ කුරානය හෝ ඉස්ලාමීය දේවධර්ම පොත් නොව, ඉස්ලාමය ඉරානයට පැමිණීමට පෙර පැවති පර්සියානු ඉතිහාසය, සොරොස්ට්‍රියානු දහම සහ මහා සයිරස් රජුගේ පාලන සමය පිළිබඳ පොත්පත්ය. 

"අපේ මුතුන් මිත්තන් ආගම වැළඳගත්තේ කැමැත්තෙන් නෙවෙයි, කඩුවට බය වෙලා" ෆරීඩ් පවසයි. වසර දහසකට පෙර අරාබි ආක්‍රමණිකයන් විසින් තම සංස්කෘතිය යටපත් කළ බව ඔහු විශ්වාස කරයි. 

අද ෆරීඩ් වැනි ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ඉරාන තරුණයන් තමන්ට අහිමි වූ "පර්සියානු අභිමානය" සොයා යමින් සිටිති. ඔවුන්ට ඉස්ලාමය යනු තම රටේ කොටසක් නොව, පිටතින් පැමිණි බලපෑමකි. ෆරීඩ්ගේ කතාවෙන් පැහැදිලි වන්නේ ඉරානය අද අත්හරින්නේ හුදු ආගමක් පමණක් නොව, ඔවුන් මත පටවන ලද "විදේශීය අනන්‍යතාවයක්" බවයි.

මරියම් ඉස්ෆහාන් නුවර සරසවි සිසුවියකි. වසර කිහිපයකට පෙර ඇය තම හිස ආවරණය කරන හිජාබය පැළඳුවේ දඬුවමට ඇති බිය නිසාය. නමුත් අද ඇය සහ ඇයගේ යෙහෙළියන් පොදු ස්ථානවල හිජාබය ගලවා දමමින් රජයේ නීතියට අභියෝග කරති.

"ආගම කියන්නේ හදවතේ තිබිය යුතු දෙයක් මිසක් පොලිසියෙන් පාලනය කළ යුතු දෙයක් නෙවෙයි," ඇය පවසන්නීය. මරියම්ගේ පරම්පරාව අද ආගම සලකන්නේ තමන්ගේ පෞද්ගලික නිදහස උදුරා ගන්නා මාංචුවක් ලෙසය. 

බහුතරයක් ජනයා පාලන ක්‍රමයට එරෙහි වන්නේ මන්දැයි මරියම්ගේ ජීවිතයෙන් වැටහේ. ඇය පල්ලියට යෑම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ, එය තවදුරටත් අධ්‍යාත්මික සුවයක් ලබා දෙන තැනක් නොව මර්දනයේ මධ්‍යස්ථානයක් වී ඇති බැවිනි. ඇය වැනි මිලියන ගණනක් කාන්තාවන් අද ඉස්ලාමීය රාමුවෙන් පිටත නව ලෝකයක් සොයමින් සිටිති.

ඉරානයේ ෂිරාස් නුවර වෙසෙන රේසා, සිකුරාදා දිනට පල්ලියට යනවා වෙනුවට තම මිතුරන් සමඟ රහසිගත ස්ථානයකට එකතු වේ. එහිදී ඔවුහු සංගීතයට සවන් දෙති, ඉරාන රජය තහනම් කළ චිත්‍රපට නරඹති, සහ ආගමික නොවන දර්ශනවාදයන් පිළිබඳ සංවාද කරති. "අපි ජීවත් වෙන්නේ බොරු දෙකක් අස්සේ. වීදියේදී අපි ආගමික මිනිස්සු වගේ රඟපානවා, ගෙදරදී අපි ඇත්තටම අපිට ඕන විදිහට ජීවත් වෙනවා," රේසා පවසයි. 

නමුත් දැන් ඉරානයේ තරුණ පරම්පරාව මේ ද්විත්ව ජීවිතය අතහැරීමට තීරණය කර ඇත. ඔවුන්ට අවශ්‍ය වන්නේ තමන් විශ්වාස නොකරන ආගමික වතාවත් වලින් මිදී, ලෝකයේ අනෙක් රටවල තරුණයන් මෙන් නිදහස්, ලෞකික ජීවිතයක් ගත කිරීමටයි. ඉරාන වැසියන් පල්ලි නොයන්නේ ඇයිද යන්නට හොඳම උදාහරණය රේසා සහ ඔහුගේ මිතුරන්ගේ මේ "සමාන්තර ලෝකයයි".

තාඕ දර්ශනයට අනුව, යම් දෙයක් බලහත්කාරයෙන්, දැඩි නීතිරීති මගින් පාලනය කිරීමට උත්සාහ කරන විට, එය ස්වභාවික රිද්මයට පටහැනි වේ. ඉරානයේ පවතින දැඩි ආගමික නීති යනු ස්වභාවික ගලායාම අවහිර කරන "වේල්ලක්" වැනිය. තාඕ ප්‍රඥාව පවසන්නේ ජලය සැමවිටම නිදහස සොයා යන බවත්, එය අවහිර කරන වේල්ල කොතරම් ශක්තිමත් වුවත් යම් දිනක ජලයේ වේගය හමුවේ එය බිඳී යන බවත්ය. අද ඉරාන වැසියන් පෙන්වන්නේ මෙම "ස්වභාවික ගලායාමයි". 

ඔවුන් ඉස්ලාමීය අනන්‍යතාවය ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ, ඔවුන්ගේ ආත්මය බලහත්කාරයෙන් පටවන ලද ආගමික රාමුවක් තුළ තවදුරටත් සිරවී සිටීමට අකමැති බැවිනි. එය හරියට සිර කර තැබූ පක්ෂියෙකු නැවත අහසට පියාඹන්නාක් මෙන් ස්වභාවික ක්‍රියාවලියකි. 

අද ඉරානය අත්විඳිමින් සිටින්නේ "මායාවක" බිඳී යාමකි. වසර දහසකට අධික කාලයක් පර්සියානුවන් මත පටවා තිබූ ආගමික රාමුව, ඔවුන්ගේ සැබෑ පර්සියානු ආත්මයට ආගන්තුක දෙයක් බව ඔවුන් අද වටහා ගනිමින් සිටිති. ඩේරියස් කමාලි පවසන පරිදි, පර්සියාව සැමවිටම විද්‍යාවට, කලාවට සහ නිදහස් චින්තනයට මුල් තැන දුන් දේශයකි. අද්වෛත දර්ශනයේ එන "නේති නේති" (මෙය නොවේ, මෙය නොවේ) යන සංකල්පය මෙන්, ඉරාන වැසියන් අද පවසන්නේ. "මෙම මර්දනය අප නොවේ, මෙම බලහත්කාරී වතාවත් අප නොවේ, මෙම දේශපාලනික ආගම අප නොවේ" යනුවෙනි. 

තාඕ දහම සහ අද්වෛතය යන දෙකම පවසන්නේ සැබෑ සත්‍යය සොයා ගැනීමට නම්, පටවන ලද බාහිර ස්තරයන් ගලවා දැමිය යුතු බවයි. ඉරානයේ අද සිදුවන්නේ "පිටතින් ආනයනය කළ" ඉස්ලාමීය සංස්කෘතිය සහ "ඇතුළාන්තයේ පවතින" පර්සියානු ශිෂ්ටාචාරය අතර ගැටුමකි. ආගම නීතියක් වූ තැන දෙවියන් අතුරුදහන් වේ. ඉරානයේ මිනිසුන් අද ආගමික රාමුවෙන් මිදෙන්නේ දෙවියන් කෙරෙහි ඇති වෛරයකින් නොව, තම ආත්මයට අවංක වීමේ පිපාසයෙනි. මෙය ලෝකයටම දෙන අපුරු පාඩමකි. "ප්‍රඥාව කිසිදා සිර කළ නොහැක!" 

ඉරානයේ මෙම විපර්යාසය දෙස බලන විට, අපට පෙනෙන්නේ පැරණි පර්සියානු ප්‍රඥාව නැවත වරක් නැගී එන ආකාරයයි. එය ආගමික ලේබල් වලින් තොර, පෞද්ගලික නිදහස සහ මානව අභිමානය ගරු කරන නව ලෝකයක පෙරනිමිත්තකි.

- උපුටා ගැනිම සාගර දියගමගෙන්.