අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ නීතිය දේශපාලන අවියක් බවට පත්වීමේ අවදානම: ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්, විරුද්ධ මතධාරීන් සහ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මර්ධනය කිරීම සම්බන්ධ විවේචනාත්මක නෛතික විශ්ලේෂණයක්

Oct 13, 2026 at 10:14 AM

|

Lanka Leader

1. හැඳින්වීම

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක අධිකරණය පුරවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරන ස්වාධීන ආයතනයක් විය යුතුය. 

එහෙත් අධිකරණ ස්වාධීනත්වය යනු අධිකරණය හෝ විනිශ්චයකාරවරුන් මහජන විවේචනයෙන් නිදහස් කිරීම නොවේ.

අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ නීතිය යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්‍රියාවලියට බාධා කිරීම වැළැක්වීමට අවශ්‍ය වුවද, එම බලය අසීමිතව භාවිත කිරීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ මූලික ලක්ෂණයක් වන විරුද්ධ මත දැරීමේ නිදහසට තර්ජනයක් විය හැකිය.

විශේෂයෙන්ම දේශපාලනඥයන්, සමාජ ක්‍රියාකාරීන් සහ ආගමික නායකයන් අධිකරණ ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ අදහස් ප්‍රකාශ කරන අවස්ථාවලදී ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශ සාධාරණ විවේචනයක්ද, නැතහොත් යුක්තිය පසිඳලීමට සැබෑ බාධාවක්ද යන්න පැහැදිලිව හඳුනාගත යුතුය.

අධිකරණයේ ගෞරවය ආරක්ෂා කිරීම සහ අධිකරණය පිළිබඳ විවේචනය මර්දනය කිරීම අතර මූලික වෙනසක් පවතී.

2. ශ්‍රී ලංකාවේ නෛතික පසුබිම

ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 105(3) ව්‍යවස්ථාව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට සහ අභියාචනාධිකරණයට අධිකරණ අපහාස සම්බන්ධයෙන් දඬුවම් කිරීමේ බලය ලබා දෙයි.

එසේම 14(1)(a) ව්‍යවස්ථාව භාෂණයේ සහ ප්‍රකාශනයේ නිදහස සහතික කරයි. 15(2) ව්‍යවස්ථාව යටතේ එම නිදහස අධිකරණයට අපහාස කිරීම පිළිබඳ නීතියෙන් සීමා කළ හැකිය.

2024 අංක 8 දරන අධිකරණයකට විනිශ්චා අධිකාරියකට හෝ විනිශ්චය ආයතන වලට අපහාස කිරීම පිළිබඳ පනත- Contempt of a Court, Tribunal or Institution Act- මඟින් මෙම නීතියේ විෂය පථය සහ ක්‍රියාපටිපාටිය ව්‍යවස්ථාපිතව දක්වා ඇත.

පනතේ 3(2)(c) සහ 3(2)(e) වගන්ති යටතේ අධිකරණයේ අධිකාරිය පහත හෙළන හෝ යුක්තිය පසිඳලීම පිළිබඳ මහජන සැකයක් ඇති කිරීමට අදහස් කරන ඇතැම් ප්‍රකාශ අධිකරණ අපහාසයක් විය හැකිය.

එහෙත් පනතේ 4 වන වගන්තිය සද්භාවයෙන් ඉදිරිපත් කරන නිවැරදි කරුණු සහ මහජන යහපත සඳහා කරන ඇතැම් ප්‍රකාශවලට ආරක්ෂාව සපයයි.

මෙම ප්‍රතිපාදන අර්ථකථනය කිරීමේදී සාධාරණ විවේචනය සහ අධිකරණ කටයුතුවලට බාධා කිරීම අතර වෙනස පවත්වාගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

3. දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් සම්බන්ධ අධිකරණ අපහාස නඩු

ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ අපහාස නීතිය දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගේ භාෂණයේ නිදහසට බලපෑ ආකාරය පිළිබඳ සාකච්ඡාවේදී S. B. Dissanayake සහ Ranjan Ramanayake සම්බන්ධ නඩු වැදගත් වේ.

S. B. Dissanayake මහතා අධිකරණය පිළිබඳ කරන ලද ප්‍රකාශයක් හේතුවෙන් 2004 වර්ෂයේදී වසර දෙකක බරපතළ වැඩ සහිත සිරදඬුවමකට ලක් විය.

මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කමිටුව පසුව ලබාදුන් තීරණයේදී අදාළ සිරදඬුවමේ අසමානුපාතිකත්වය සහ පුද්ගල නිදහසට සිදුවූ බලපෑම විවේචනයට ලක් විය.

එසේම Ranjan Ramanayake මහතා 2021 ජනවාරි 12 දින අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ වරදට වසර හතරක බරපතළ වැඩ සහිත සිරදඬුවමකට ලක් විය.

මෙම නඩු දෙකම අධිකරණය පිළිබඳ දේශපාලන ප්‍රකාශ සම්බන්ධයෙන් අපරාධමය දඬුවම් නියම කිරීමේ සීමාව පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු කරයි.

කෙසේ වෙතත්, එම නඩු දේශපාලන මැදිහත්වීමක් මත ආරම්භ වූ බවට හෝ විනිශ්චයකාරවරුන් දේශපාලන අරමුණකින් කටයුතු කළ බවට නිශ්චිත සාක්ෂි නොමැතිව එවැනි නිගමනයකට පැමිණිය නොහැකිය. ඒත් එවැනි අදහසක් සාමාන්‍ය ජනතාව තුළ තිබිය හැක.

මෙහිදී වඩාත් වැදගත් වන්නේ නීතියක් දේශපාලන මර්දනය සඳහා යොදාගැනීමේ හැකියාව සහ එම නීතිය සැබවින්ම එවැනි අරමුණකින් භාවිත කළ බව තහවුරු කිරීම අතර වෙනසයි.

4. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ අධිකරණ අපහාස නීතිය

ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ අපහාස නීතිය සහ ආගමික නිදහස අතර ඇති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වර්තමාන විවාදයේ ප්‍රධාන සිද්ධියක් වන්නේ පූජ්‍ය ගලගොඩඅත්තේ ඥානසාර හිමියන් සම්බන්ධ නඩුවයි.

2016 ජනවාරි 25 දින හෝමාගම මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයේ පැවති නඩු කටයුත්තකට මැදිහත් වීම සහ අධිකරණයේ ක්‍රියාදාමයට බාධා කිරීම සම්බන්ධයෙන් උන්වහන්සේට එරෙහිව අධිකරණ අපහාස චෝදනා ඉදිරිපත් විය.

2018 වර්ෂයේදී අභියාචනාධිකරණය විසින් උන්වහන්සේට වසර හයක බරපතළ වැඩ සහිත සිරදඬුවමක් නියම කරන ලදී.

2019 දී ලබාදුන් ජනාධිපති සමාව පසුව නීතිමය අභියෝගයකට ලක් වූ අතර, 2026 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය එම සමාව නීතිමය වශයෙන් වලංගු නොවන බවට තීරණය කළේය.

ඒ අනුව 2026 ඔක්තෝබර් මාසයේදී උන්වහන්සේගේ ඉතිරි සිරදඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙන් පියවර ගනු ලැබීය.

මෙම සිද්ධියේදී අධිකරණ අපහාස වරද සහ බෞද්ධ භික්ෂුවකගේ ආගමික තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් වෙන වෙනම නෛතික ප්‍රශ්න දෙකක් මතු වේ.

පළමුව, බෞද්ධ භික්ෂුවක වුවද අධිකරණ කටයුතුවලට නීති විරෝධී ලෙස බාධා කරන්නේ නම් අදාළ නීතිය ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය.

දෙවනුව, සිරදඬුවමක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී භික්ෂුවකගේ ආගමික අනන්‍යතාව, චීවරය සහ ආගමික නිදහස සම්බන්ධ අයිතිවාසිකම් අනවශ්‍ය ලෙස සීමා නොකළ යුතුය.

2026 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ඥානසාර හිමියන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමේදී චීවරය වෙනුවට බන්ධනාගාර ඇඳුමක් ඇඳීමට සිදුවීම පිළිබඳ විවාදයක් දැන් ඇතිවී තිබේ.

මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් මහානායක හිමිවරුන් ඇතුළු භික්ෂූන් වහන්සේලා විරෝධය පළ කළ අතර, ආගමික නිදහස සහ බන්ධනාගාර නීති අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ නෛතික ගැටලුවක් මතු විය.

එහෙත් මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් තිබේ.

බන්ධනාගාර ඇඳුමක් ඇඳීමට නියම කිරීම භික්ෂුවකගේ පැවිදිභාවය නීත්‍යනුකූලව අවසන් කිරීමක් බව ස්වයංක්‍රීයව නිගමනය කළ නොහැකිය.

එමෙන්ම චීවරය සම්බන්ධ විවාදය අධිකරණ අපහාස වරදට වරදකරු කිරීමේ නීත්‍යනුකූලභාවයෙන් වෙනම විමර්ශනය කළ යුතුය.

මෙම සිද්ධිය බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාට එරෙහිව දේශපාලන මර්දනයක් ක්‍රියාත්මක වන බවට ඇතැම් පාර්ශ්ව ඉදිරිපත් කරන තර්ක විමර්ශනය කිරීමට වැදගත් වුවද, එවැනි අරමුණක් තිබූ බව තහවුරු කිරීමට තවදුරටත් සාක්ෂි අවශ්‍ය වේ.

මෙහිදී පළමු මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයේදී අපහාසයක් සිදු වූවයි කියන ලද ක්‍රියාව හෝ ප්‍රකාශය කුමක්ද , එම අවස්ථාවේදී සිටි මහේස්ත්‍රාත්වරයා කවුරුද , ඔහුගේ දැන් තත්ත්වය කුමක්ද, අභියාචනාධිකරණයට අභියාචනය කළේ කවුරුන්ද,  එම අවස්ථාවේදී අභියාචනය විනිශ්චයකාරවරයා කවුද,  ඔහුගේ දැන් තත්ත්වය කුමක්ද, මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයකදී  සිදුකළ අපහාසයක් සම්බන්ධයෙන් නම් මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයකට  දිය හැකි උපරිම දඬුවම කුමක්ද යනාදී ප්‍රශ්න ගණනාවක් මෙහිදී මතුවන අතර ඕනෑම සාධාරණ පුද්ගලයෙකුට මෙම ප්‍රශ්න සහ පුද්ගලයන් අතර ඇති සම්බන්ධතාවයන් පිළිබඳව කාරණත්වය- causation- හේතු-ඵල න්‍යාය - Theory of Cause and effect-පිළිබඳ විග්‍රහ කිරීමේදී සැකයක් ඇතිවන බව බොහෝ මධ්‍යස්ථ විචාරකයින්ගේ  මතයයි.

5. නීතිය දේශපාලන අවියක් බවට පත්වීමේ අවදානම

අධිකරණ අපහාස නීතිය දේශපාලන අවියක් බවට පත්විය හැකි ප්‍රධාන ආකාර කිහිපයක් හඳුනාගත හැකිය.

පළමුව, අධිකරණයේ ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ දැඩි දේශපාලන විවේචන යුක්තිය පසිඳලීමට සැබෑ බාධාවක් ඇති නොකරන අවස්ථාවලදී පවා අපරාධමය වරදක් ලෙස සැලකීමයි.

දෙවනුව, නීතිය තෝරාගත් පුද්ගලයන්ට පමණක් ක්‍රියාත්මක කරන්නේ නම් එය නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාව පිළිබඳ ගැටලු ඇති කිරීමයි.

තෙවනුව, අධිකරණ අපහාස චෝදනාවකට අසමානුපාතික සිරදඬුවම් නියම කිරීමෙන් විරුද්ධ මත ප්‍රකාශ කිරීමට ඇති නිදහස දුර්වල වීමයි.

සිව්වනුව, දේශපාලන බලය සහ අධිකරණ බලය අතර අනවශ්‍ය සම්බන්ධතාවක් ඇති වුවහොත් අධිකරණ අපහාස නීතිය දේශපාලන ප්‍රතිවාදීන්ට එරෙහිව භාවිත කිරීමේ අවදානමක් ඇති වීමයි.

මෙම අවදානම් නීතිමය වශයෙන් වැදගත් වන අතර  ශ්‍රී ලංකාවේ වර්තමාන පාලකයන් විසින් අධිකරණ අපහාස නීතිය සැලසුම් සහගත ලෙස විරුද්ධ දේශපාලන මතධාරීන් සහ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා  මර්දනය කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ලෙස ක්‍රියාත්මක කරන බවට බොහෝ පාර්ශ්වයන් දහස් ප්‍රකාශ කර ඇත. එම ප්‍රකාශවල සත්‍ය අසත්‍යතාවය පවත්නා සාක්ෂි මත තහවුරු කළ යුතුය.

එවැනි නිගමනයක් සඳහා නඩු ආරම්භ කිරීමේ තීරණ, සමාන සිදුවීම්වලදී නීතිය ක්‍රියාත්මක වූ ආකාරය, දේශපාලන මැදිහත්වීම් පිළිබඳ සාක්ෂි සහ අධිකරණ තීන්දු සංසන්දනාත්මකව විමර්ශනය කළ යුතුය.

6. ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ප්‍රමිතීන්

ICCPR සම්මුතියේ 19 වන වගන්තිය භාෂණයේ සහ ප්‍රකාශනයේ නිදහස ආරක්ෂා කරයි.

එම නිදහස සීමා කළ හැකි වුවද, එවැනි සීමාවන් නීතියෙන් නියම කර තිබිය යුතු අතර නීත්‍යනුකූල අරමුණක් සඳහා අවශ්‍ය සහ සමානුපාතික විය යුතුය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කමිටුවේ General Comment No. 34 මඟින් රාජ්‍ය ආයතන සහ මහජන නිලධාරීන් පිළිබඳ විවේචනයට භාෂණයේ නිදහස යටතේ වැදගත් ආරක්ෂාවක් හිමිවන බව අවධාරණය කරයි.

මෙම මූලධර්ම අධිකරණ අපහාස නීතියටද අදාළ වේ.

අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අවශ්‍ය නීතිමය සීමාවන් පැනවිය හැකි නමුත්, එම සීමාවන් විරුද්ධ මත මර්දනය කිරීමේ උපකරණයක් නොවිය යුතුය.

7. නිගමනය

ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ නීතිය ක්‍රියාත්මක වූ ආකාරය විමර්ශනය කිරීමේදී දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්, විරුද්ධ මතධාරීන් සහ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධයෙන් වැදගත් නෛතික ගැටලු මතුවී ඇති බව පැහැදිලි වේ.

S. B. Dissanayake සහ Ranjan Ramanayake සම්බන්ධ නඩු අධිකරණ විවේචනය සඳහා අපරාධමය දඬුවම් නියම කිරීමේ සීමාව පිළිබඳ විවාදයට පදනමක් සපයයි.

පූජ්‍ය ඥානසාර හිමියන් සම්බන්ධ සිද්ධිය අධිකරණ අපහාස බලය, ආගමික නිදහස සහ බන්ධනාගාර නීති අතර සංකීර්ණ සම්බන්ධතාවක් පවතින බව පෙන්වා දෙයි.

මෙම සිද්ධි සියල්ල දේශපාලන මර්දනයක් ලෙස එකම ආකාරයෙන් වර්ගීකරණය කිරීම නෛතිකව නිවැරදි නොවුවද, අධිකරණ අපහාස බලය අවභාවිත වීම වැළැක්වීමට ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂණ අවශ්‍ය බව ඒවා පෙන්වා දෙයි.

එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවේ 2024 අංක 8 දරන පනත යටතේ අධිකරණ අපහාස වරදේ සීමාවන් වඩාත් පැහැදිලි කිරීම, සාධාරණ විවේචනයට ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂාවක් ලබාදීම සහ දඬුවම් නියම කිරීමේදී සමානුපාතිකත්වය අනිවාර්ය කිරීම වැදගත් වේ.

අධිකරණයේ සැබෑ ස්වාධීනත්වය තහවුරු වන්නේ එය විවේචනයෙන් ආරක්ෂා කිරීමෙන් නොව, එහි බලය නීතියට, සාධාරණත්වයට සහ මූලික අයිතිවාසිකම්වලට යටත්ව ක්‍රියාත්මක කිරීමෙනි.

ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර — 

Constitution of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka. (1978). Articles 9, 10, 12, 13, 14, 15 and 105.

Contempt of a Court, Tribunal or Institution Act, No. 8 of 2024 (Sri Lanka).

Fernando v. Sri Lanka, Communication No. 1189/2003, CCPR/C/83/D/1189/2003 (Human Rights Committee, 2005).

S. B. Dissanayake v. Sri Lanka, Communication No. 1373/2005 (Human Rights Committee).

Re Ranjan Ramanayake, SC Rule No. 01/2018 (Supreme Court of Sri Lanka, 2021).

United Nations Human Rights Committee. (2011). General comment No. 34: Article 19—Freedoms of opinion and expression (CCPR/C/GC/34).

Crime and Courts Act 2013, c. 22, § 33 (United Kingdom).

Asian Legal Resource Centre. (2022). Sri Lanka: Judiciary misuses contempt of court law (A/HRC/49/NGO/99).

Law Commission. (2012). Contempt of court: Scandalising the court (Law Com No. 335).

Ambard v. Attorney-General for Trinidad and Tobago [1936] AC 322 (PC).

වර්තමාන සිදුවීම් සඳහා පරීක්ෂා කළ අතිරේක මූලාශ්‍ර

2026 ඔක්තෝබර් මාසයේ ඥානසාර හිමියන්ගේ සිරදඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ චීවරය සම්බන්ධ මතභේදය පිළිබඳ තොරතුරු The Sunday Times — 2026 ඔක්තෝබර් 11 වාර්තාව⁠ සහ The Morning — මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම පිළිබඳ වාර්තාව⁠

2024 අංක 8 දරන පනත-

ආචාර්ය නීතිඥ රාජා ගුණරත්න 

ජේෂ්ඨ කථිකාචාර්ය

විවෘත විශ්ව විද්‍යාලය