1929 ජය ශ්‍රී මහා බෝධි අනුභූති ප්‍රහාරය: කර්ම විපාකය සහ යටිපෙළ කුමන්ත්‍රණය..

Sep 30, 2026 at 01:44 PM

|

Lanka Leader

මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනයෙන් හා සංඝමිත්තා මහා තෙරණියගේ සම්ප්‍රාප්තියෙන් පසු ක්‍රිස්තු පූර්ව 288 දී අනුරාධපුර මහමෙව්නා උයනේ රෝපණය කරන ලද ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ යනු ලක්වැසි සදැහැවතුන්ගේ ජීවමාන බුදුන් වහන්සේය. එය ලොව මිනිස් අතකින් සිටුවන ලද, වයස දන්නා පැරණිම වෘක්ෂය පමණක් නොව, හෙළ රාජ්‍යත්වයේ සහ දේශයේ ස්වෛරීභාවයේ මුදුන්මල්කඩයි. එවන් පූජනීය වස්තුවකට 1929 ජූලි මස 30 වන දින අලුයම එල්ල වූ සාහසික පොරෝ ප්‍රහාරය හුදෙක් එක් පුද්ගලයකුගේ උන්මාදයක් නොව, මුළු මහත් බෞද්ධ ලෝකයම කඳුළින් සලිත කළ, හදවත් පසාරු කළ අතිශය සංවේදී මෙන්ම කුමන්ත්‍රණකාරී කළු පැල්ලමකි. මෙම ශාස්ත්‍රීය ලිපිය මඟින් එකී බිහිසුණු ඛේදවාචකයේ යටිපෙළ, සාහසිකයාගේ පසුබිම, කර්ම විපාකය සහ එහි ඓතිහාසික ආගමික බලපෑම විමර්ශනය කෙරේ.

1. හදවත් කම්පනය කළ ඒ අවාසනාවන්ත අලුයම සහ සාහසිකයාගේ වතගොත.

යටත්විජිත බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ, දේශීය බෞද්ධ පුනරුදය උත්කෘෂ්ඨ මට්ටමකින් පැවති වටපිටාවක මෙම අවාසනාවන්ත සිදුවීම විය. 1929 ජූලි 30 වැනි දින අලුයම පිළියන්දල කටුවාවල ප්‍රදේශයේ සිට පැමිණ, එකල අනුරාධපුර මධ්‍යම හෝටලයේ (Central Hotel) කරත්තකරුවෙකු ලෙස සේවය කළ ජේමිස් අප්පු නැමැති සාහසිකයා රහසිගතව ආරක්ෂක වළලු බිඳ දමමින් බෝධීන් වහන්සේගේ පූජනීය උඩ මළුවට ඇතුළු විය.

කිසිවෙකුත් සිහිනයකින්වත් බලාපොරොත්තු නොවූ මොහොතක, තමා සඟවාගෙන ආ කුඩා පොරවකින් ඔහු ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශාඛාවකට (අත්තකට) දරුණු ලෙස පහරවල් කිහිපයක් එල්ල කළේය. එම මිලේච්ඡ පහරදීම නිසා බෝධීන් වහන්සේගේ එක් ප්‍රධාන අත්තක් මුළුමනින්ම පාහේ වෙන්වී බිමට පතිත විය.

ඒ අසල වන්දනාවේ යෙදී සිටි සැදැහැවත් උපාසක උපාසිකාවෝ තම දෑසින්ම දුටු මෙම මහා විනාශය හමුවේ මොරගා හඬන්නට වූහ. බෝධි මළුව පුරා දෝංකාර දුන් ඒ විලාපය, බෞද්ධ හදවත් තුළ උපන් අසීමිත වේදනාවේ ප්‍රකාශනයක් විය. වහා ක්‍රියාත්මක වූ වන්දනාකරුවන් සහ ප්‍රදේශවාසීන්, මහා කෝපයකින් සහ සංවේගයකින් යුතුව බෝධි මළුව මතදීම ජේමිස් අප්පුව වටකර අල්ලා පොලිසියට භාර දෙන ලදී.

2. නෙතට කඳුළු කැඳවූ ශාසනික ශෝකය සහ ලැබුණු නීතිමය දඬුවම.

මෙම ඛේදජනක පුවත ලැව්ගින්නක් මෙන් රට පුරා පැතිර යද්දී, මුළු මහත් ශ්‍රී ලංකාද්වීපයම ගිලී ගියේ කිව නොහැකි තරම් මහා ශෝක සාගරයකය. බෞද්ධ නිවෙස්වල එදින බත් මුට්ටියක් පවා නොඉදුණු බවත්, මහජනයා වැළපෙමින් විහාරස්ථාන කරා ඇදී ගිය බවත් ඓතිහාසික මතකයන් සාක්ෂි දරයි. දහස් සංඛ්‍යාත බෞද්ධයෝ හඬා වැටෙමින්, පපුවට අත් ගසාගනිමින් අනුරාධපුරයට ඇදී ආහ.

බෝධීන් වහන්සේගේ කැපී ගිය පූජනීය අත්ත දෙස බලා බෞද්ධ ජනතාව නැඟූ විලාපය, එතෙක් මෙතෙක් ඉතිහාසයේ ආගමික වස්තුවක් වෙනුවෙන් ලාංකීය ජනයා දැක්වූ අතිශය සංවේදීම සහ බැතිබරම ප්‍රතිචාරයකි. එකල අනුරාධපුර අටමස්ථානාධිපති නාහිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය දැඩි ශෝකයෙන් යුතුව රැස්ව, කැපී ගිය බෝධි ශාඛාවට නිසි ආගමික වතාවත් සිදු කර, පසුව එම ශාඛාව චාරිත්‍රානුකූලව ආදාහනය කර එහි අළු පූජනීය ලෙස තැන්පත් කිරීමට පියවර ගත්හ.

මෙම අපරාධය සම්බන්ධයෙන් ජේමිස් අප්පු නීතිය හමුවට පමුණුවන ලැබූ අතර, බ්‍රිතාන්‍ය ආධිපත්‍යය සහිත අධිකරණය විසින් ඔහු දැඩි සේ විකෘති මනසක් සහිත උන්මත්තකයෙකු (Insane) ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඒ අනුව ඔහුට සාමාන්‍ය බන්ධනාගාර දඬුවමකට වඩා, දැඩි ආරක්ෂාවක් සහිත මානසික රෝහලක (අංගොඩ රෝහල) ජීවිතාන්තය දක්වා රඳවා තැබීමට නියෝග කෙරුණි.

3. සාහසිකයාගේ අභිරහස් මරණය සහ වයස.

1929 දී මෙම මහා අපරාධය සිදුකරන විට ජේමිස් අප්පු ශාරීරිකව ශක්තිමත්, වයස අවුරුදු 35 ත් 45 ත් අතර මැද වයසේ පසුවූ අයෙකි. රෝහල්ගත කිරීමෙන් පසු ඔහු වසර කිහිපයක්ම දැඩි මානසික පීඩනයෙන්, හෘද සාක්ෂියේ වේදනාවෙන් සහ විවිධ කායික රෝගාබාධවලින් බරපතළ ලෙස පීඩා වින්දේය. සමකාලීන පුවත්පත් වාර්තා සහ ඓතිහාසික අනුමානයන් පෙන්වා දෙන්නේ 1930 දශකයේ අගභාගයේදී හෝ 1940 දශකයේ මුල් භාගයේදී ඔහු එම රෝහල තුළදීම අතිශය අසරණව අභිරහස් ලෙස මියගිය බවයි. මියයන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 45 ත් 55 ත් අතර වන්නට ඇතැයි ගණන් බලා ඇත. තමා කළ මහා පාපකර්මයේ බර දරාගත නොහැකිව ඔහු විඳි අකල් මරණය, සොබාදහමේ නියාමය මැනවින් කියාපාන්නකි.

4. දිට්ඨධම්මවේදනීය කර්ම විපාකය සහ පරපුරේ ශාපය.

බෞද්ධ දර්ශනයට සහ හෙළ ජන විශ්වාසයන්ට අනුව, මෙවැනි උතුම්ම ශාසනික වස්තූන්ට හානි කිරීමෙන් අත්කර ගන්නා පාපය සන්සාරගත මහා අකුසලයකි. ජේමිස් අප්පු සිදුකළ මෙම පාපතර ක්‍රියාව නිසා, ඔහු සිය ජීවිත කාලය තුළදීම දරුණු දිට්ඨධම්මවේදනීය කර්ම විපාකයන්ට (මෙලොවදීම පළදෙන කර්මයන්ට) ගොදුරු විය. ඔහු විඳි අකල් මරණය මෙන්ම, ඔහුගේ ලේ නෑ පරපුරටද අද දක්වාම විවිධ අද්භූත, සුව නොවන සහ බරපතළ ලෙඩරෝග මෙන්ම හදිසි ව්‍යසනවලට පාත්‍ර වීමට සිදුව ඇති බව අනුරාධපුර සහ පිළියන්දල ප්‍රදේශවල ජනප්‍රවාදයන්හි සහ ගැමි සමාජය තුළ දැඩිව විශ්වාස කෙරේ.

මෙය "ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ ආනුභාවය සහ ස්වභාවධර්මයේ කර්ම නියාමය" පසක් කරන ජීවමාන සාක්ෂියක් ලෙස සලකනු ලබයි.

5. විමර්ශනාත්මක විශ්ලේෂණය: මෙය ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරී කුමන්ත්‍රණයක්ද?

යටත්විජිත පාලකයින් මෙම සිදුවීම හුදෙක් 'උන්මත්තකයකුගේ තනි ක්‍රියාවක්' ලෙස ලේඛනගත කිරීමට උත්සාහ කළද, එකල සමාජ-දේශපාලන වටපිටාව තුළ මේ පිටුපස පැවති "මිෂනාරී හෝ යටත්විජිත කුමන්ත්‍රණකාරී" සැකය දැඩිව සාකච්ඡාවට බඳුන් විය:

* බෞද්ධ පුනරුදය මර්දනය කිරීම: අනගාරික ධර්මපාලතුමා සහ වලිසිංහ හරිස්චන්ද්‍ර තුමා වැනි බෞද්ධ නායකයින්ගේ මෙහෙයවීමෙන් අනුරාධපුර පූජනීය නගරය සුදු ජාතිකයන්ගෙන් සහ අන්‍යාගමික බලපෑම්වලින් මුදාගැනීමේ සටන එකල උච්චතම අවස්ථාවක පැවතුණි. බෞද්ධයන්ගේ ආත්මය බඳු වූ බෝධීන් වහන්සේ විනාශ කිරීම තුළින් එම පුනරුද ව්‍යාපාරයේ මානසික ශක්තිය බිඳ දැමීම මෙවැනි කුමන්ත්‍රණයක අරමුණ විය හැකිය.

* සාහසිකයා මෙහෙයවීම: ජේමිස් අප්පු නමැති පුද්ගලයා ආගමික අන්තවාදී අදෘශ්‍යමාන බලවේග විසින් මෙහෙයවන ලද මෙවලමක්ද යන්න එකල බෞද්ධ නායකයින් ප්‍රශ්න කළහ. උන්මත්තකයකුට මෙතරම් සූක්ෂම ලෙස උඩ මළුවේ ආරක්ෂාව බිඳදමා, පොරවක්ද සහිතව බෝධීන් වහන්සේගේ ඉහළ ශාඛාවකට ළඟාවීමට තනිවම නොහැකි බවත්, ඊට සැලසුම් සහගත මෙහෙයවීමක් තිබූ බවටත් එකල දැඩි මතයක් පැවතුණි.

6. නිගමනය

1929 ජූලි 30 වන දින ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේට එල්ල වූ ප්‍රහාරය යනු හුදෙක් ඉතිහාසයේ එක් දිනක සිදු වූ සිදුවීමක් නොව, සමස්ත හෙළ සලකුණ මකාදැමීමට උත්සාහ කළ සාහසික ව්‍යාපාරයක එක් දරුණු අවස්ථාවකි. ජාතියේ මුදුන්මල්කඩ බඳු වූ ආගමික උරුමයන් රැකගැනීම උදෙසා අපේ මුතුන් මිත්තන් සහ මහා සංඝරත්නය කඳුළින් හා ලෙයින් කළ කැපකිරීම් වර්තමාන පරපුරට සිහිපත් කර දීම මෙම ශාස්ත්‍රීය ලේඛනයේ මූලික පරමාර්ථයයි.

ආචාර්ය දුලිප් පලිහවඩන

මහ ලේකම්,

ශ්‍රී රෝහණ නිකායරක්ෂක විද්වත් දායක සභාව.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ සහ ලේඛන මූලාශ්‍ර:

* මහාවංශය - 19 වන පරිච්ඡේදය, 'බෝධි ආගමනය' 19. ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ වැඩම කරවීම.

* InfoLanka Historical Archives - The Sacred Jaya Siri Maha Bodhi in Anuradhapura (Documentary Records) The Sacred Jaya Siri Maha Bodhi in Anuradhapura - InfoLanka.

* Historical Records of Anuradhapura (1920-1930) - බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා රජයේ පොලිස්, අධිකරණ සහ රෝහල් වාර්තා එකතුව.

* බුදුමඟ ශාසනික සඟරාව - 'අපිත් රකිමු ජයසිරි මහ බෝ හිමි' (2023 ඓතිහාසික විමර්ශන ලිපි එකතුව)

(මුහුණු පොතින් උපුටා ගන්නා ලදී)