ඉරානය සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව ඉදිරිපත් කළ ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ යෝජනාවට චීනය විරෝධය පළ කරයි.. – යළි සංවාදයට පැමිණෙන ලෙස ඉල්ලයි

Sep 10, 2026 at 12:58 PM

|

Lanka Leader

ඉරානය සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ (IAEA) යෝජනාවකට චීනය බදාදා විරෝධය පළ කළේය. 

දේශපාලනික ගැටුම් සහ පීඩනය තත්ත්වය තවදුරටත් උග්‍ර කිරීමකට පමණක් හේතු වන බවට අනතුරු අඟවමින් චීනය නැවත සංවාදයට පැමිණෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.

ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය වෙත චීනයේ නිත්‍ය නියෝජිතයා පැවසුවේ, ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ ආරක්ෂණ නිරීක්ෂණ යටතේ පැවති ඉරානයේ සාමකාමී න්‍යෂ්ටික පහසුකම් වෙත ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය අවස්ථා දෙකකදී හමුදා ප්‍රහාර එල්ල කර ඇති බවයි. ඉරානය සහ ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය අතර සහයෝගීතාව තවමත් සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත්ව නොමැති වීමට මූලික හේතුව එම ප්‍රහාර බව ඔහු සඳහන් කළේය.

ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගැටලුව සඳහා දේශපාලනික විසඳුමක් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට චීනය අඛණ්ඩව උත්සාහ කරන බවත්, මැදපෙරදිග සාමය සහ ස්ථාවරත්වය සඳහා දායක වීමට කටයුතු කරන බවත් චීනය අවධාරණය කළේය.

ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය විසින් ඉරානය සිය “න්‍යෂ්ටික අවි ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීමේ වගකීම්” උල්ලංඝනය කර ඇති බව පවසමින් එම කරුණ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය වෙත යොමු කිරීම සඳහා යෝජනාවක් අනුමත කර තිබේ.

වසර 20කට පසු එම මණ්ඩලය මෙවැනි පියවරක් ගත් පළමු අවස්ථාව මෙය වන අතර, Al Jazeera පුවත් සේවයට අනුව, එය ඉරානය සහ බටහිර රටවල් අතර පවතින රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අර්බුදය තවදුරටත් උග්‍රවීමක් සනිටුහන් කරයි.

ඇමරිකාව සහ එහි යුරෝපා සගයන් වන ප්‍රංශය, ජර්මනිය සහ එක්සත් රාජධානිය පසුගිය දින කිහිපය තුළ එම යෝජනාව සම්මත කර ගැනීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ න්‍යෂ්ටික නිරීක්ෂණ ආයතනයේ මණ්ඩල සාමාජිකයන්ට බලපෑම් කරමින් කටයුතු කළ බව Al Jazeera වාර්තා කළේය.

බදාදා පැවති රැස්වීමේදී ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ සාමාජික රටවල් උණුසුම් විවාදයක නිරත වූ අතර, අවසානයේ ඇමරිකාව, බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංශය සහ ජර්මනිය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ ඉරානය සම්බන්ධ යෝජනාව සම්මත කර ගන්නා ලදී.

ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට සුදුසුකම් ලැබූ ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ සාමාජිකයන් 34 දෙනා අතරින් චීනය, රුසියාව සහ නයිජර් යෝජනාවට විරුද්ධව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළහ. බ්‍රසීලය, දකුණු අප්‍රිකාව, ඉන්දියාව, ඊජිප්තුව සහ තායිලන්තය ඇතුළු සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් අටක් ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටි බව CCTV News වාර්තා කළේය.

ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය වෙත චීනයේ නිත්‍ය නියෝජිත චීන තානාපති ලී සොං, චීනයේ ස්ථාවරය පැහැදිලි කරමින් අදහස් දැක්වීය.

පසුගිය වසරේ ජුනි මාසයේ සිට ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ ආරක්ෂණ නිරීක්ෂණ යටතේ පැවති ඉරානයේ සාමකාමී න්‍යෂ්ටික පහසුකම් වෙත අවස්ථා දෙකකදී හමුදා ප්‍රහාර එල්ල කර ඇති බව ලී පැවසීය. එම ප්‍රහාර ඉරානය සහ ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ අතර ආරක්ෂණ නිරීක්ෂණ සහයෝගීතාවට බරපතළ බාධා ඇති කර ඇති අතර, න්‍යෂ්ටික අවි ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීමේ ගිවිසුම (NPT) මත පදනම් වූ ජාත්‍යන්තර පද්ධතියටද දැඩි පහරක් එල්ල කර ඇති බව ඔහු සඳහන් කළේය.

ඉරානය සහ ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය අතර සහයෝගීතාව තවමත් සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත්ව නොමැති වීමට මූලික හේතුව එම ප්‍රහාර බව ලී පැවසීය.

ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය තුළ දේශපාලනික ගැටුම් ඇති කිරීමෙන් ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගැටලුව විසඳිය නොහැකි බව ලී අවධාරණය කළේය. බලහත්කාරයෙන් යෝජනා සම්මත කර ගැනීමෙන් තත්ත්වය තවදුරටත් උග්‍ර වන බවත්, මෙම ගැටලුව එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය වෙත යොමු කිරීමෙන් ඉදිරි මාවතක් විවෘත නොවන බවත් ඔහු පැවසීය.

ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගැටලුවේ ඉතිහාසය මගින් දේශපාලනික සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විසඳුමක් පමණක් ඉදිරියට යා හැකි එකම මාර්ගය බව සම්පූර්ණයෙන්ම තහවුරු කර ඇති බවද ලී සඳහන් කළේය.

ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර ජුනි මාසයේදී අත්සන් කරන ලද අදියර කිහිපයකින් යුත් අවබෝධතා ගිවිසුම, පාර්ශ්ව කිහිපයක මැදිහත්වීමෙන් සිදු වූ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික උත්සාහයන්හි වටිනා ප්‍රතිඵලයක් බව ලී පැවසීය.

“දැන් සාකච්ඡා සඳහා දොර විවෘත වී ඇති බැවින් එය වසා දැමිය යුතු නැත. සාමය සඳහා බලාපොරොත්තුවක් පවතින තාක් එය අත්හැරිය යුතු නැත,” යැයි ඔහු පැවසීය.

ප්‍රමුඛතාව විය යුත්තේ තත්ත්වය තවදුරටත් උග්‍රවීම වැළැක්වීම සහ යළි සංවාදයට හා සාකච්ඡාවලට පැමිණීම බවද චීන තානාපති ලී සොං අවධාරණය කළේය.