ඉරානය, ගල්ෆ් රාජ්‍යයන්, එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය අතර පවතින ගැටළු එකවර විසඳීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාවලි රාමුවක් ඉදිරිපත් කිරීම.. - ආචාර්ය ජගත් චන්ද්‍රවංශ

Apr 20, 2026 at 04:48 AM

|

Lanka Leader

ඉරානය, ගල්ෆ් රාජ්‍යයන්, එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය අතර පවතින සියළුම ප්‍රධාන ගැටළු එකවර විසඳීම සඳහා සමබර හා බලාත්මක කළ හැකි එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාවලි රාමුවක් ඉදිරිපත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂක ආචාර්ය ජගත් චන්ද්‍රවංශ මහතා අදහස් දක්වා තිබේ.

ඒ මහතා ඉදිරිපත් කරන අදහස් පහළින්..

පංචවිධ ක්‍රියාමාර්ග :

පළමු ක්‍රියාමාර්ගය: වන්දි සහ ගල්ෆ් කලාපීය ආරක්ෂාව

කුමක්ද: ගල්ෆ් රාජ්‍යයන් පහක් (බහරේනය, සෞදි අරාබිය, කටාර්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, ජෝර්දානය) විසින් ඉරානයට වන්දි වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 270ක් ගෙවීම. ඉරානය ගල්ෆ් සහයෝගිතා කවුන්සිලයේ සාමාජික රටවල(GCC) ආරක්ෂාව සහතික කරයි. චීනය සහ රුසියාව මෙහි සම-ඇපකරුවන් ලෙස කටයුතු කරනු ලබයි. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමනාගමනය UNCLOS සම්මුතිය යටතේ සහතික කෙරේ.

ප්‍රතිඵලය: ඉරානයට වන්දි ලැබීම සහ ගල්ෆ් කලාපයට ආරක්ෂාව සැලසීම.

දෙවන ක්‍රියාමාර්ගය: IAEA යටතේ කලාපීය න්‍යෂ්ටික පාලනය

කුමක්ද: සියළුම කලාපීය රාජ්‍යයන් (ඉරානය, ඊශ්‍රායලය, සෞදි අරාබිය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, ඊජිප්තුව, ජෝර්දානය) තම න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන් ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ (IAEA) පූර්ණ ආරක්ෂණ විධිවිධාන යටතට පත් කරනු ලබයි. ඊශ්‍රායලය න්‍යෂ්ටික නොවන රාජ්‍යයක් ලෙස NPT ගිවිසුමට එක්වේ. ඊශ්‍රායලයේ ඩිමෝනා නගරය ආසන්නයේ පිහිටා ඇති න්‍යෂ්ටික පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය පරීක්ෂණ සඳහා විවෘත කෙරේ. මැදපෙරදිග කලාපය න්‍යෂ්ටික අවිවලින් තොර කලාපයක් බවට පත්වේ.

 ප්‍රතිඵලය: ද්විත්ව ප්‍රමිතීන් ඉවත් වීම සහ සැමට සමාන නීති ක්‍රියාත්මක වීම.

තෙවන ක්‍රියාමාර්ගය: ඉරාන න්‍යෂ්ටික සහ මිසයිල පාලනය (JCPOA ආකෘතියට අනුව)

කුමක්ද: ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන IAEA අධීක්ෂණය යටතේ සාමකාමී මට්ටමක පවතී. මිසයිල විදින පරාසය වසර පහක් සඳහා කි.මී. 2,000කට සීමා වේ. එකඟතාවය ඉබේම අවසන් වන වගන්ති (Sunset clauses) ඇතුළත් වේ (න්‍යෂ්ටික: වසර 10, මිසයිල: වසර 5). තහවුරු කරන ලද ගිවිසුම් කඩකිරීම් සඳහා ප්‍රතිවිපාක (Snapback mechanism) යාන්ත්‍රණය ක්‍රියාත්මක වේ.

ප්‍රතිඵලය: බලාත්මක කළ හැකි සීමාවන් සහ ඉරානය සඳහා කාලානුරූපී වැඩපිළිවෙළක් සකස් වීම.

සිව්වන ක්‍රියාමාර්ගය: සම්බාධක ඉවත් කිරීම සහ නිදහස් රාජ්‍යයක තත්ත්වය

කුමක්ද: ඉරානයට එරෙහි සියළුම සම්බාධක වහාම ඉවත් කිරීම. අත්හිටුවා ඇති වත්කම් (ඩොලර් බිලියන 100කට වැඩි) දින 30ක් ඇතුළත නිදහස් කිරීම. ඉරානය SWIFT පද්ධතියට සහ ගෝලීය මූල්‍ය පද්ධතියට නැවත සම්බන්ධ කිරීම. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය ඉරානය නිදහස්, ස්වෛරී රාජ්‍යයක් ලෙස පිළිගැනීම.

 ප්‍රතිඵලය: ආර්ථික සාධාරණත්වය සහ ජාතික අභිමානය.

පස්වන ක්‍රියාමාර්ගය: ඇමරිකා-ඊශ්‍රායල-ඉරාන අන්‍යෝන්‍ය ඇපකරය (වඩාත්ම දුෂ්කර කොටස)

කුමක්ද: 

එක්සත් ජනපද හෝ ඊශ්‍රායල ඉලක්කවලට එරෙහිව තම කලාපීය හවුල්කරුවන් (හිස්බුල්ලා, හූති) භාවිතා නොකිරීමට ඉරානය කැපවේ.

* ඉරානයට එරෙහිව ප්‍රහාර, ඝාතන, රහසිගත මෙහෙයුම් හෝ පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් කිරීමේ උත්සාහයන් සිදු නොකිරීමට එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය කැපවේ.

* ඒකපාර්ශ්වික නිරායුධකරණ ඉල්ලීම්වලින් ඉරානයේ හවුල්කරුවන් ආරක්ෂා කෙරේ.

* ඉරානයට එරෙහිව න්‍යෂ්ටික තර්ජන නොතිබිය යුතුය; ඊශ්‍රායලයේ අවි ගබඩාව දෙවන ක්‍රියාමාර්ගය (Track 2) යටතේ පාලනය වේ.

* චීනය සහ රුසියාව ඇපකරුවන් ලෙස කටයුතු කරන, එක්සත් ජාතීන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ පවතින ආරවුල් විසඳීමේ යාන්ත්‍රණයක් ස්ථාපිත කෙරේ.

ප්‍රතිඵලය: සෙවනැලි යුද්ධය (Shadow war) අවසන් වීම සහ සහජීවනය සඳහා වූ රාමුවක් සකස් වීම.

පාර්ශවකරුවන්ගේ ප්‍රතිලාභ සාරාංශය

පාර්ශවකරුවන්ගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිලාභ 

ඉරානය ඇ.ඩො. බි. 270ක් + සම්බාධක ඉවත් කිරීම + වත්කම් නිදහස් කිරීම + න්‍යෂ්ටික සමමිතිය + හවුල්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාව + ප්‍රහාර/ඝාතන අවසන් වීම 

GCC රාජ්‍යයන්වලට ඉරානයෙන් ආරක්ෂක සහතිකය + හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියට ප්‍රවේශය + ගැටුම් අවසන් වීම 

එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය  ඉරාන හිතවාදී කණ්ඩායම්වල ප්‍රහාර අවසන් වීම + තහවුරු කළ හැකි න්‍යෂ්ටික/මිසයිල සීමාවන් 

හිස්බුල්ලා සහ හූති ඒකපාර්ශ්වික නිරායුධකරණයෙන් ආරක්ෂාව + දේශපාලන මාවතක් විවෘත වීම 

චීනය සහ රුසියාව  බලපෑම වර්ධනය වීම + ස්ථාවර බලශක්ති මාර්ග 

ගෝලීය ප්‍රජාව න්‍යෂ්ටික අවි ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීම + නිදහස් මුහුදු ගමනාගමනය + ස්ථිර සාමය 

නිගමනය

මෙම ක්‍රියාමාර්ග පහම නොමැතිව ස්ථිර සාමයක් ඇති කළ නොහැක. පස්වන ක්‍රියාමාර්ගය වඩාත්ම දුෂ්කර වුවද එය වඩාත්ම අත්‍යවශ්‍යම ක්‍රියාමාර්ගය වේ.

මෙම රාමුව සමබර, සාධාරණ වන අතර චීනය සහ රුසියාව ඇපකරුවන් ලෙස තබා ගනිමින් එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය හරහා බලාත්මක කළ හැකිය.

දශක ගණනාවක් තිස්සේ අනුගමනය කළ වත්මන් මාවත අසාර්ථක වී ඇත. විස්තීරණ, සාධාරණ සහ බලාත්මක කළ හැකි සාමයක් සඳහා කාලය එළඹ ඇත.