අග්‍රාමාත්‍යවරියගේ මතවාදී පදනම: හරිනි අමරසූරියගේ ආචාර්ය උපාධි නිබන්ධනය පිළිබඳ විවේචනාත්මක විශ්ලේෂණයක්

Jan 6, 2026 at 11:49 AM

|

Lanka Leader

අධ්‍යාපන අමාත්‍ය සහ අග්‍රාමාත්‍ය හරිනි අමරසූරිය පසුගිය වසර පුරාවට දැඩි ලෙස මහජන විවාදයන්ට ලක්වී සිටින්නීය. ඒ ප්‍රධාන වශයෙන්ම පාසැල් විෂය මාලාවට "Gender Spectrum" (ස්ත්‍රී-පුරුෂ සමාජභාවී වර්ණාවලිය) ඇතුළත් කිරීමට සහ "ඉතිහාසය" ඉගැන්වීමේ ක්‍රමවේදයන් වෙනස් කිරීමට ඇය දරන උත්සාහයන් හේතුවෙනි. මෙම උත්සාහයන් හුදු අහඹු සිදුවීම් නොවේ; ඒවා ඇයගේ අධ්‍යාපනික ජීවිතය පුරා තහවුරු වූ “සිංහල-බෞද්ධ සංස්කෘතිය” කෙරෙහි පවතින දීර්ඝකාලීන විරෝධයක ප්‍රකාශනයන්ය.

ඇයගේ වැඩපිළිවෙල මහජන පරීක්ෂාවට/ විවේචනයට ලක්වන සෑම අවස්ථාවකම පාහේ, ප්‍රශස්ති ගයන්නන් විසින් ඇයගේ අධ්‍යාපන සුදුසුකම් වර්ණනා කරන අතර, එවැනි විවේචන ඇයගේ අධ්‍යාපනික සාර්ථකත්වය කෙරෙහි පවතින "ඊර්ෂ්‍යාව" නිසා පැන නගින ඒවා බවට චෝදනා කරයි. 

කෙසේ වෙතත්, මෙහි අප ඉදිරිපත් කරන විවේචනය අපගේ පෞද්ගලික එකක් නොවේ; එය සිංහල-බෞද්ධ සංස්කෘතික ගතිකත්වයන් කෙරෙහි ඇය තුළ පවතින සහජ ප්‍රතිරෝධය පිළිබඳ “විද්‍යාත්මක” විවේචනයකි. ඇයගේ ආචාර්ය උපාධි නිබන්ධනය (PhD), සාම්ප්‍රදායික සංස්කෘතික මුල් දුර්වල කිරීම සඳහා ඇය භාවිත කරන මතවාදී පදනම හෙළිදරව් කිරීමට විශේෂයෙන් උපකාරී වෙයි.

හරිනිගේ අධ්‍යාපනික ගමන් මඟ සැලකීමේදී කොළඹ බිෂොප් විද්‍යාලයෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය (කලා අංශයෙන් උසස් පෙළ) ලැබීමෙන් පසු, එකල කලා විෂය ධාරාවෙන් විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රවේශය සඳහා කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයට අතිවිශාල කෝටාවක් හිමිව තිබියදීත්, ඇය තරඟකාරී ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාල පද්ධතියට ඇතුළත් නොවී ඒ වෙනුවට සිය මූලික උපාධිය දිල්ලියේ හින්දු විද්‍යාලයෙන් (1994) ලබා ගත්තාය. ඉන් පසුව ඇය මෙහි සාකච්ඡාවට බඳුන් වන ආචාර්ය උපාධි නිබන්ධනය ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර වසර 18 ක කාල පරාසයක් (academic gap) පවතී (මෙම කාලය තුළ ඇය MA උපාධියක් ලබා තිබුණද). “අඛණ්ඩ ශාස්ත්‍රීය පරිණාමය” (academic continuity) සමඟ පවතින මෙම වෙන්වීම, ඇයගේ නිබන්ධනය බටහිර සමාජ විද්‍යාත්මක ලෝකය තුල යල් පැන ගිය ප්‍රොතෙස්තන්ත බුද්ධාගම (Protestant Buddhism) වැනි සංකල්ප මත දැඩි ලෙස යැපීමට හේතුවක් වන්නට ඇත. ඒ ගැන පසුවට විස්තර සහිතව සාකච්චා කරමු.

හරිනි අමරසූරියගේ ආචාර්ය උපාධි (PhD) නිබන්ධනය වන “Guardians of Childhood: State, Class and Morality in a Sri Lankan Bureaucracy,” මගින් පවසන්නේ "සාම්ප්‍රදායික සිංහල-බෞද්ධ සංස්කෘතිය” රජය විසින් “නිර්මාණය කරන්නේ” සහ “භාවිතා කරන්නේ” කෙසේද යන්න පිළිබඳ මානව විද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කරන බවයි. ඇයගේ එම උත්සාහය කෙතරම් අවිද්‍යාත්මකද යන්න හා ඓතිහාසික යථාර්ථයන් කෙතරම් පහසුවෙන් මගහැර ඇති අයුරු අපගේ මේ ලිපියෙන් සරලව පෙන්වීමට උත්සාහ කරමු.

1. ඉතිහාසය "ප්‍රබන්ධයක්" ලෙස විසංයෝජනය කිරීම (Deconstructing History as a "Fiction").

ශ්‍රී ලංකාව සදාතනිකවම “සිංහල-බෞද්ධ රාජ්‍යයක්” ලෙස නිරූපණය කරන ඓතිහාසික සාධකය/සත්‍ය විවේචනය කරන අමරසූරිය, එසේ සාධකයක්/සත්‍යයක් පවතින්නේ නැති බව හඟවන්නට උත්සාහ කරයි. ඇය එය දකින්නේ “පශ්චාත්-යටත්විජිත රාජ්‍යය” නීත්‍යානුකූල කිරීම සඳහා භාවිත කරන නූතන "ඉතිහාස කියවීමක්" (modern reading of history) ලෙසයි.

• The “Wewa-Dageba-Yaya” Myth: ඇය මෙම ශිෂ්ටාචාරමය ත්‍රිත්වය “ප්‍රබන්ධයක්” ලෙස සෘජුවම හඳුන්වයි. ඇය සිය නිබන්ධනයේ 64 වන පිටුවේ මෙසේ ලියයි: “The væva (tank), dāgæba (pagoda) and yāya (paddy field) became the powerful symbols of this nationalist imagination... based on the fiction of a simple, homogenous and egalitarian pre-colonial Sinhala Buddhist peasant society.”

• අපගේ ප්‍රති-තර්කය: මෙය "ප්‍රබන්ධයක්" නොව විද්‍යාත්මකව ඔප්පු කරන ලද, නිරීක්ෂණය කළ හැකි පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ජල විද්‍යාත්මක (hydraulic) යථාර්ථයකි. R.L. බ්‍රෝහියර් (1934) සහ D.L.O. මෙන්ඩිස් විසින් භූගත ජල පාලනය පිළිබඳ "Ceylon’s Cascade Tank System,  “විද්‍යාත්මක ආශ්චර්යයක්" ලෙස හඳුන්වා ඇත. "වැව" මගින් ජල සුරක්ෂිතතාවය ද, "යාය" මගින් ආහාර සුරක්ෂිතතාවය ද සපයන ලද අතර "දාගැබ" සමාජ ඒකාබද්ධතාවයේ ප්‍රධාන සාධකය ලෙස ක්‍රියා කළේය. වසර 2,000 ක් පැරණි ජෛව විද්‍යාත්මක සහ සාමාජීය පැවැත්මේ උපාය මාර්ගයක් "ප්‍රබන්ධයක්" ලෙස හැඳින්වීම විද්‍යාවට කරන ලද අපහාසයකි.

2. "සාම්ප්‍රදායික ගැමි බුද්ධාගම" ප්‍රතික්ෂේප කිරීම (Rejection of “Traditional Village Buddhism”)

ගෞරවනීය අනගාරික ධර්මපාල තුමා සහ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය ගංගොඩවිල සෝම හිමියන් වැනි සමාජීය පුනර්ජීවයක් ඇතිකල නායකයින් ගැමි ආගමික වත්පිළිවෙත් විවේචනය කළ බව ඇය විස්තර කරයි.

• Rituals as "Irrational": බෝධි පූජාව වැනි වත්පිළිවෙත් "බෞද්ධ නොවන" (un-Buddhistic) සහ "අතාර්කික" (irrational) ලෙස හඳුන්වමින් සිදුකෙරෙන විවේචනයන් ඇය ඉස්මතු කරයි (පිටුව 75).

• අපගේ ප්‍රති-තර්කය: බෝධි පූජාව උතුම් වූ ත්‍රිපිටකය මත පදනම් වූවකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ, බෝධින් වහන්සේ කෙරේ දැක්වූ අනිමිසලෝචන පූජාව මගින් කෘතඥතාවයේ උදාරත්වය ආදර්ශයෙන් ස්ථාපිත කල අතර, කාලිංග බෝධි ජාතකයේ  (ජාතක පාලියේ 479 ජාතකය ) දේශනා කරන ආකාරයට බෝධිය "පාරිභෝගික චේතියක්" ලෙස දක්වා ඇත. අමරසූරිය, සිය විශ්ලේෂණයේදී මෙම ශාස්ත්‍රීය පදනම් සිතාමතාම මඟහැරීම මගින් ඇයගේ නිබන්ධනයේ ශාස්ත්‍රීය විශ්වාසවන්ත බව (academic integrity) බරපතල ලෙස පහතවැටේ. ධර්ම/ විනය සහිත පිටකය පරීක්ෂා නොකර ශාසනික වත්පිළිවෙතක් හුදු "ගැමි මිථ්‍යාවක්" ලෙස වර්ග කිරීම ශාස්ත්‍රීය ගවේෂණයක් නොව පහත් ගණයේ මතවාදී ප්‍රහාරයකි (polemic).

3. සදාචාරය පිළිබඳ "වික්ටෝරියානු" තර්කය (The "Victorian" Argument on Morality)

අමරසූරියගේ වඩාත්ම ආන්දෝලනාත්මක ප්‍රකාශය නම්, අද "සාම්ප්‍රදායික බෞද්ධ සම්මතයන්" ලෙස සැලකෙන බොහෝ දේ බ්‍රිතාන්‍ය වික්ටෝරියානු සදාචාරයේ ආනයනයන් බව පැවසීමයි.

• The "Lajja-Baya" Claim: සිංහල-බෞද්ධයන්ගේ  සදාචාරාත්මක විනය මධ්‍යම පන්තික නිර්මිතයක් බව ඇය තර්ක කරයි. ඇය මෙසේ ලියයි: “Much of what is considered ‘traditional’ today... is a result of the influence of British Victorian morality” (පිටුව 68).

• අපගේ ප්‍රති-තර්කය: මෙය “සදාචාරාත්මක සංකල්ප” වැරදි ලෙස අර්ථ දැක්වීමකි. "ලැජ්ජා-බය" යන්නෙහි සදාචාරාත්මක පදනම වන්නේ ත්‍රිපිටකයේ අංගුත්තර නිකායේ (දුක නිපාතය) "ලෝකපාලන ධර්ම" ලෙස හැඳින්වෙන “හිරි-ඔත්තප්ප”ය. මහාචාර්ය, පූජ්‍ය වල්පොළ රාහුල හිමියන්ගේ පර්යේෂණ තහවුරු කරන්නේ මෙම “සදාචාරාත්මක පදනම්” වික්ටෝරියා රැජින ඉපදීමටත් වසර දෙදහසකට පෙර සිටම සිංහලයන්ගේ ජීවිත තුළ මුල් බැස තිබූ බවයි.

4. ධර්මපාල තුමා "පන්ති පීඩකයෙකු" ලෙස (Dharmapala as "Class Contempt") හැඳින්වීම.

අමරසූරිය, අනගාරික ධර්මපාලතුමාගේ ව්‍යාපාරය බටහිර සදාචාරාත්මක රටාවන් භාවිත කරමින් ගැමි ජනතාව විනයානූකූල කිරීමට උත්සාහ කළ “මධ්‍යම පන්තික” උත්සාහයක් ලෙස හංවඩු ගසයි.

• අපගේ ප්‍රති-තර්කය: ධර්මපාලතුමා මෙහෙයවූයේ මානසික යටත්විජිතහරණ (psychological de-colonization) ව්‍යාපාරයක් බව අපගේ තර්කයයි. ආචාර්ය ආනන්ද ගුරුගේ සහ මහාචාර්ය Steven Kemper  (Rescued from the Nation) වැනි විද්වතුන් පෙන්වා දෙන්නේ ධර්මපාලතුමා, එකල සිටි ලෝක මට්ටමේ විද්වතුන් විසින් බුද්ධිමය වශයෙන් තම පිරිස හා සමානයෙකු ලෙස සැලකූ බවයි. ඔහු යළි ස්ථාපිත කළේ යටත්විජිත පීඩනයට එරෙහි විය හැකි "ආර්ය" (Ariya) වූ අනන්‍යතාවයයි. ඔහුගේ යටත්විජිත විරෝධී විමුක්ති ව්‍යාපාරය බටහිරෙන් උපුටා ගත් "Protestant" ආකෘතියක් ලෙස හැඳින්වීම එහි සැබෑ විප්ලවීය අරමුණ යටපත් කිරීමකි. තවද මේ විද්වතුන්ට අනුව, බුද්ධාගම අද පවතින ආකාරයට ලෝක මට්ටමේ ආගම් සංස්ථාවක් බවට පත්කිරීමේ පුරෝගාමියා අනගාරික ධර්මපාලතුමාය.

5. "Protestant Buddhism" යන ලේබලය.

අමරසූරිය සිය නිබන්ධනය සඳහා "Protestant Buddhism" යන යෙදුම මත යැපීම ඇයගේ බුද්ධිමය හීනභාවයකි (epistemic poorness).

1. “Restoration” is Not “Reformation”: ත්‍රිපිටකයේ පදනම නැවත ප්‍රතිශ්ඨාපණය කිරීම ථේරවාද සම්ප්‍රදායේ සහජ ලක්ෂණයකි. වළගම්බා රජු සහ පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජවරුන්ගේ කාලවල ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් ඔප්පු වන්නේ යුරෝපීය ප්‍රොතෙස්තන්ත්‍රවාදයට සියවස් ගණනාවකට පෙර සිටම ශ්‍රී ලංකාව තුළ "ධර්ම ප්‍රතිශ්ඨාපණයන්" සිදුවූ බවයි.

2. Methodological Mismatch: මෙහි ඇති ප්‍රධානතම දුර්වලතාවය ඇයගේ "න්‍යායාත්මක අලසකමයි" (theoretical laziness). ඇය 19 වන සියවසේ සමාජ විද්‍යාත්මක ලේබලයක් 21 වන සියවසේ “පරිපාලන නිලධාරීන්ගේ” හැසිරීම් විස්තර කිරීමට කිසිදු විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයක් මගින් ඔප්පු නොකරන ලද හෝ ප්‍රායෝගික සම්බන්ධතාවයකින් තොරව යොදා ගනී. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ පවතින "සිංහල-බෞද්ධ චින්තනය" වෙනුවට එය බටහිරින් ආ "Protestant" පෙළඹවීමක් ලෙස පෙන්වීමට ඇය සතුව කිසිදු සාක්ෂියක් නැත.

---අපගේ අවසාන නිගමනය---

ආචාර්ය හරිනි අමරසූරියගේ නිබන්ධනය යනු තෝරාගත් කරුණු (hand picked) මත ඇයගේ කෝණයෙන් ගොඩ නැගූ කතන්දරයකි. ඉතිහාසය "ප්‍රබන්ධයක්" ලෙසත්, සදාචාරය "ආනයනයක්" ලෙසත් හැඳින්වීම හරහා ජනතාව ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික මුල්වලින් වෙන් කිරීමේ පැහැදිලි අරමුණක් ඇය විසින් පෙන්නුම් කරයි. ඇයගේ ශාස්ත්‍රීය කටයුතු විසින් සපයනු ලබන්නේ ජාතියේ අනන්‍යතාවය විනාශ කරමින් අධ්‍යාපනය "ප්‍රතිසංස්කරණය" කිරීමට ඇය දරන වත්මන් දේශපාලන උත්සාහයන් සඳහා අවශ්‍ය මතවාදී රාමුවයි. ඇයගේ නිබන්ධනය ශාස්ත්‍රීය අවංකභාවයට වඩා දේශපාලනික පූර්ව නිගමනයන්ට මුල් තැන දී ඇති බවත්, මූලික ශාස්ත්‍රීය ප්‍රමිතීන් පවා සපුරා ගැනීමට අපොහොසත් වී ඇති බවත් මින් පැහැදිලි වේ.

මෙම ලිපියේ භාවිත කරන ලද මූලාශ්‍ර "comment 1" හි දක්වා ඇත.

- Sarathi Ratnayake

(මුහුණුපොතින් උපුටාගන්නා ලදී)