සීතල යුද්ධයේ සිට සීතල සාමය දක්වා: නැංගූරම්පලේ සහ ධවල මන්දිර රැස්වීම් ලෝකයට දෙන පණිවිඩය කුමක්ද?

Aug 22, 2025 at 02:11 PM

|

Lanka Leader

ඇලස්කාව ගෝලීය වශයෙන් සංකේතාත්මක සන්ධිස්ථානයක් ලෙස හෝ ලෝක ප්‍රසිද්ධ කෞතුකාගාර සම්බන්ධයෙන් පුරසාරම් දොඩන්නේ නැත. නමුත් වසර පුරා ඇලස්කාව ලොව පුරා සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කරයි. සංචාරකයන් එක්සත් ජනපදයේ උතුරු කෙළවරට පැමිණෙන්නේ කුතුහලයෙන් පිරි නිරීක්ෂණයක් අත් විඳිය හැකි වටපිටාවක් මනසේ තබාගෙන ය: එහි මනුෂ්‍යවාසයක් නැති ප්‍රදේශයන්හි සීතල මතුපිට සහ අයිස් සහිත සන්සුන් භාවය පිටුපස,ඇමරිකාවේ එකම ආක්ටික් රාජ්‍යය කැපී පෙනෙන තේරුම් ගැනීමට දුෂ්කර ප්‍රපංචයක් ඉදිරිපත් කරයි. ඇලස්කාවේ හිම යටින් උණුසුම සහ ආගන්තුක සත්කාරය ගැබ්ව තිබෙන අතර  ඇලස්කාව වාසභූමිය කරගත් ජනතාවගේ ජීවිතවලට ගැඹුරින් එබී බැලීමට කැමති ඕනෑම කෙනෙකුට එය මග හෙළි කරදෙයි.

මෑතකදී ඇලස්කාවේ නැංගූරම්පලේදී පැවති එක්සත් ජනපද-රුසියා සමුළුවට ද එම තේරුම් ගැනීමට දුෂ්කර ප්‍රපංචයක්ය යන්න අදාළ වේ. මුලින්ම බැලූ බැල්මට, ජනාධිපතිවරුන් දෙදෙනා අතර හමුව දුරස්ථ, කිසිදු සජීවී බවක් නොපෙනුණ, කිසිදු ප්‍රධාන මාතෘකාවක් මත ගොඩ නැගුණු ගිවිසුම් හෝ ඉදිරි ගමනක් නොමැතිව සිදුවූ හමුවක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබුණි.

නමුත් සිද්ධිය දෙස සමීපව බලන්නට මනස යොමු කළේ නම් හමුවීම උණුසුම් හා වඩා සාධනීය ලෙස පෙනේ. එනම් දෘෂ්ටි විද්‍යාව සම්බන්ධයෙන් අඩුවෙන් සහ හරය සම්බන්ධයෙන් වැඩි යමක් සෙවීමේ අරමුණින් ඇස යොමු කළ යුතුය. සීතල යුද්ධය තුළ දිගු කලක් තිස්සේ හැඩගස්වා ඇති දෙරටෙහි සබඳතා සඳහා, අයිස් කුට්ටියේ උපමාව සුදුසුය. එනම් ජල තලයේ මතුපිටට ඉහළින් දෘශ්‍යමාන වන්නේ ජල රේඛාවට යටින් ඇති ස්කන්ධයෙන් කොටසක් පමණි.

කඩිමුඩියේ සංවිධානය කරන ලද සමුළුව,සමුළුවේ න්‍යාය පත්‍රය හදිසියේම නැවත වෙනස් කිරීම, එතරම් වටිනාකමක් ඇති නොකළ බව සිරස්තල පිළිබඳ කෙටි විශ්ලේෂණයකින් පෙනී යා හැකිය. අත්සන් කරන ලද ගිවිසුම් නැත, නිකුත් කළ මහා නිවේදන නැත.

නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම, එය 2021 පසුව න්‍යෂ්ටික සුපිරි බලවතුන් දෙදෙනාගේ නායකයින් අතර සිදුවූ පළමු පුද්ගල හමුව සනිටුහන් කළේය. දිගු කලක් තිස්සේ ගල් ගැසී තිබුණු සන්නිවේදන මාර්ග යතාවති කිරීමට පමණක් හමුව  ප්‍රමාණවත් විය. එහෙත් ගෝලීය න්‍යාය පත්‍රයේ ඇති දුෂ්කරම අයිතම සමඟ කටයුතු කිරීම අරමුණු කරගත් ව්ලැඩිමීර් පුටින් සහ ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් අතර ද්විපාර්ශ්වික සහ බහුපාර්ශ්වික සාකච්ඡා මාලාවකට පෙරවදනක් නායකයින් දෙපල අතර හමුවට සැපයිය හැකිය.

අයිස් කැඩී යාම ආරම්භ වීමට නම්, මොස්කව් සහ වොෂින්ටනය යන පරිපාලනයන් දෙකටම වසර ගණනාවක අවිශ්වාසය සහ සෘජු සංවාදයක් නොමැතිකම තුළ මුල් බැසගත් අන්‍යෝන්‍ය විරසකයක් ජය ගැනීමට සිදු වේ. මෙම සමුළුව ට්‍රම්ප්ට නොබෙල් සාම ත්‍යාගය සඳහා මාතෘකා සහ අවස්ථාව ලබා ගැනීමට සකසා ඇති වේදිකාවකට වඩා වැඩි දෙයක් නොවන්නක් යැයි රුසියානු නියෝජිත පිරිස බිය වූහ.

මේ අතර, ට්‍රම්ප් මොස්කව් සමඟ ඔහුගේ තිබෙන්නේ යැයි කියනු ලබන සබඳතා පිළිබඳ මහජන මනසේ ඇති කළ පැරණි මතකයන් නැවත උත්පාදනය කිරීමට බිය විය. මොස්කව් සමඟ ඔහුට ඇතැයි පැවසුණු කතා වස්තුව, 2020 මැතිවරණ පරාජයෙන් පසු ඔහුව අන්දමන්ද කළ, නඩු හරහා ඔහුව ලුහුබැඳ ගිය අතර 2024 මැතිවරණ ව්‍යාපාරය අතරතුර ඝාතන උත්සාහයකින් දිවි ගලවා ගැනීමෙන් පසුව පවා ඔහු මත වැටුණු සෙවනැල්ලක් වූ  කථා වස්තුවකි. ඒ ඉතිහාසය සිතේ තබාගෙන පුටින් රැස්වීම ආරම්භ කළේ තියුණු සුබ පැතුම් සමඟිනි: "සුබ සන්ධ්‍යාවක්, ආදරණීය අසල්වැසියා. ඔබ හොඳ සෞඛ්‍ය තත්වයෙන් හා ජීවතුන් අතර සිටිනු දැකීම සතුටක්."

තම රුසියානු සහචරයා සමඟ ඕනෑවට වඩා චාම් ලෙස ගනු දෙනු කරන බව නොපෙන්වීමට වගබලා ගත් ට්‍රම්ප්, මුලපත්‍රය හෙවත් ප්‍රොටෝකෝලය වෙනස් කළේය. ගුවන් යානයේදී පුටින්ට ආචාර කිරීම වෙනුවට, ඔහු එල්මෙන්ඩෝෆ්-රිචඩ්සන් ගුවන් හමුදා කඳවුරේ රතු පලස් මත ඇවිදීමට තීරණය කර ඊට අනුව කටයුතු සංවිධානය කළේය. සමුළු සැසිවලදී ඔහු පුටින් සමඟ පමණක් කතා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කර "තුනෙන් තුනට" ආකෘතියකින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළේය. රුසියානු පාර්ශවයෙන් සර්ජි ලැව්රොව් සහ යූරි උෂාකොව්, ඇමරිකානු පැත්තෙන් රාජ්‍ය ලේකම් මාර්කෝ රුබියෝ සහ ට්‍රම්ප්ගේ විශේෂ නියෝජිත ස්ටීව් විට්කොෆ් මේ සඳහා සහභාගි විය. මෙම පියවර මගින් ට්‍රම්ප් පුටින් සමඟ තනිව සාකච්ඡා කළහොත් ඔහු යටත් වන බවට එල්ල වන චෝදනාවලින් ඔහුව ආරක්ෂා කළේය. කෙසේ වෙතත්, සාකච්ඡා සඳහා යන අතරතුර ට්‍රම්ප්ගේ මෝටර් රථය තුළ දෙදෙනාට පෞද්ගලිකව අදහස් හුවමාරුවක් කර ගැනීමට අවස්ථාව ලැබුණි.

සාකච්ඡාව කඩිනම් අවසන් විය. සැලසුම් කළ පැය හයේ හෝ හතේ සාකච්ඡා වෙනුවට සාකච්ඡාව පැවතුනේ පැය දෙකක් පමණි. දිවා ආහාරය අතරතුර සාකච්ඡාව අවලංගු කරන ලදී. මාධ්‍ය හමුව පවා මුලපත්‍රය කඩ කළේය. පුටින් මුලින් අදහස් දැක්වූ අතර සමුළුවේ සත්කාරකයා අදහස් දැක්වීමට ගත් කාලයට වඩා දෙගුනයකුත් තවත් භාගයකින් දිගු විය. පුදුමයට කරුණක් නොවන ලෙස,අ, මාධ්‍ය එය දෙවිධියකට විග්‍රහයක යෙදුනි. අශුභවාදීන් පැවසුවේ සීතල පෙරමුණ ඉවත් වී නැති බවත්, දෙදෙනාගේ හමුවේදී සීතල පෙරමුණ දියවන බවට තැබූ බලාපොරොත්තු මිය ගිය බවත්ය. ශුභවාදීන් ප්‍රතිතිචාර දක්වමින් පවසා සිටියේ විධිමත් ආකෘතිය යනු ද්විපාර්ශ්වික න්‍යාය පත්‍රයේ සෑම ප්‍රධාන අයිතමයක්ම ආමන්ත්‍රණය කර සැබෑ පසු විපරමක් සඳහා මාර්ගය පැහැදිලි කිරීම බවයි.

යථාර්ථය, සුපුරුදු පරිදි, මේ අදහස් දෙක අතර කොතැනක හෝ ස්ථානගතවනු ඇත. කෙසේ වුවද නායකයන් දෙපල හමුවීමෙන් පසුව එළැඹි පළමු දිනයේම ,ඇමරිකානු පාර්ශවයෙන් රුසියාව විදග්ධව ඉදිරිපත් කළ තර්ක වලට මුහුණ දී ඇති බවට ලැබුණු තොරතුරු වලින් ඉඟියක් ලබා දුන්නේය. වොෂින්ටනය රුසියාව විසින් ගැඹුරින් පෙරහුරු කරන ලද තර්ක සමඟ මුහුණට මුහුණලා සිට ගත් බව පෙන්නුම් කළේය. අවි පාලනය සහ ආක්ටික් සහයෝගීතාව වැනි කාරණා සම්බන්ධයෙන් ප්‍රගතිය රඳා පවතින්නේ ආතතියට මූලික හේතුව වන යුක්රේනය පිළෛබඳ ගැටලුව විසඳීම මත බව එක්සත් ජනපදය දුටුවේය.ගැටුම එහි මූලයට ආමන්ත්‍රණ්ය කරන  විස්තීර්ණ සාම ගිවිසුමකට පමණක් සැබෑ ඉදිරි ගමනට ඉඩ දිය හැකිය.

නැංගූරම්පලෙ හි තාර්කික ප්‍රතිඵලය වූයේ ට්‍රම්ප් සඳුදා වොෂින්ටනයේ ව්ලැඩිමීර් සෙලෙන්ස්කි සහ යුරෝපීය නායකයින් පිරිසක් සමඟ හමුවීමක් සංවිධානය කර තිබීමයි. ඕවල් කාර්යාලයේ රැස්ව සිටියේ එම්මානුවෙල් මැක්‍රොන්, ෆ්‍රෙඩ්රික් මර්ස්, ඇලෙක්සැන්ඩර් ස්ටබ්, කීර් ස්ටාර්මර්, ජෝර්ජියා මෙලෝනි, නේටෝවේ මාර්ක් රූට් සහ උර්සුලා වොන් ඩර් ලේයන් ය. ස්වෛරී රාජ්‍ය සමුළුවකට වඩා ට්‍රම්ප් ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කරන 'Corporation West'හි මණ්ඩල රැස්වීමක් මෙන් දර්ශනය විය. කඩිමුඩියේ කැඳවන ලද සැසිය විශ්ලේෂකයින්ට එහි අර්ථය විවාද කිරීමට ඉඩ හැර තිබුණි.

යුරෝපීය මාධ්‍ය එය යුක්රේනය සඳහා ලබාදුඉන් ආරක්ෂක සහතිකයන්හි ප්‍රගතියක් ලෙස වර නැංවීය. එය සත්‍ය නම්, ට්‍රම්ප් බයිඩන් මෙන් එකම මාර්ගයකට වැටීමේ අවදානමක් ඇත. එනම් මිලිටරි ආධාර පොරොන්දු වීම, වර්ධක සහතික කිරීම් පසුපස හඹා යාම සහ කියෙව්ගේ අපේක්ෂාවන්ගේ බර යටතේ ඔහුගේ සාම න්‍යාය පත්‍රය බිඳ වැටෙනු නැරඹීම යන කාරණාය.

එයින් අදහස් වන්නේ ගනුදෙනුකරු-ප්‍රධානියා ලෙස ඔහු විසින්ම හඳුන්වාගත් භූමිකාව අසාර්ථක වීම පමණක් නොව, අනාගත සාකච්ඡා වලදී රුසියානු දැඩි පිළිවෙතක් අනුගමනය කිරීමට එළඹීමක්ද වනු ඇත. එම තත්ත්වය තුළ, එක්සත් ජනපද-රුසියා සබඳතා තවමත් ඉදිරියට යා හැකි නමුත් රටවල් දෙකෙහිම අභිලාශයන්ට අනුව නම් නොවේ.

එහෙත් ධවල මන්දිර ආරංචි මාර්ග වෙනස් කතාවක් පැවසීය. ට්‍රම්ප්, භූමියේ යථාර්ථයන් හඳුනාගෙන යුක්රේනය සඳහා නේටෝ සාමාජිකත්වය ප්‍රතික්ෂේප කරන පූර්ණ සාම ගිවිසුමක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇති බව ඔවුන් අවධාරණය කළේය.

වොෂින්ටනයේ පැවති සාකච්ඡා නාටකාකාර උච්චතම අවස්ථාවකට ළඟා වූයේ ට්‍රම්ප් ක්‍රෙම්ලිනයට දුරකථනයෙන් කතා කළ විටය. බොහෝ දෙනෙක් එය දුටුවේ එක්සත් ජනපදය, රුසියාව සහ යුක්රේනය එකට ගෙන ආ හැකි ත්‍රි-මාර්ග සමුළුවකට පෙර නිමිත්තක් ලෙස ය. මොස්කව් වඩාත් ප්‍රවේශම් සහගත විය. සහායක යූරි උෂාකොව් තහවුරු කළේ දුරකතන ඇමතුම දෙපාර්ශ්වයේම සාකච්ඡාකරුවන්ගේ මට්ටම ඉහළ නැංවීමේ අදහස ස්පර්ශ කළ බවයි.

එබැවින් නැංගූරම්පල වෙතින් සැබෑ සංකේතාත්මක ඉවත්වීම නම් එය සිදු වූ බව පමණක් නොව, එය නව අවධියක් සංඥා කරන බවයි. දශක ගණනාවක ප්‍රත්‍යාවර්තී සීතල යුද්ධ ගැටුමකින් පසු, මොස්කව් සහ වොෂින්ටනය සීතල සාමයක් ලෙස හැඳින්විය හැකි දෙයෙහි සැරිසැරීමට ඉගෙන ගනිමින් සිටිති.

ඇලස්කාවේ ගිම්හානයක් මෙන්, මුලදී සීතල හා රළු බවක් ගතට දැනේවි. නමුත් කාලයත් සමඟ, හිම අනපේක්ෂිත උණුසුමකට මෘදු වී, හැකි වුවහොත් සහජීවනය නොවේ නම් මිත්‍රත්වය ඇති කරනු ඇත.

ඇලෙක්සැන්ඩර් බොබ්රොව්

RUDN විශ්ව විද්‍යාලයේ උපායමාර්ගික පර්යේෂණ සහ අනාවැකි ආයතනයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිධාරියෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික අධ්‍යයන ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කරයි. ඔහු “රුසියාවේ මහා උපාය මාර්ගය” නම් පොතේ කතුවරයා ද වන්නේය. 

පරිවර්තනය ජීවන්ත ජයතිස්ස

From cold war to cold peace: What the Anchorage and White House meetings mean for the world