ඊශ්‍රායලය සහ ඉරානය අතර පෙර නොවූ විරූ ගැටුම: මෙතෙක් අප දන්නා දේ

Jun 14, 2025 at 11:25 AM

|

Lanka Leader

ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක හමුදා (IDF) ඊයේ(13) ඉරානයට ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කළ අතර, එයට ටෙහෙරානය ඩ්‍රෝන සහ මිසයිල ප්‍රහාරයකින් ප්‍රතිචාර දැක්වීය. මේ අතර බටහිර ජෙරුසලම පැවසුවේ මෙම ප්‍රහාර ටෙහෙරානය න්‍යෂ්ටික අවියක් අත්පත් කර ගැනීම වැළැක්වීම අරමුණු කරගත් බවයි. ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර "නිර්ලජ්ජිත ආක්‍රමණයක්" ලෙස ටෙහෙරානය හෙළා දුටු අතර "ප්‍රති ප්‍රහාර මගින් කුඩු පට්ටම් කරන බවට" ඊශ්‍රායල  ගුවන් ප්‍රහාරයට ප්‍රතිචාර දක්වමින් සපථ කළේය.

මෙම ප්‍රහාර එල්ල වූයේ හෙට(13) ඕමානයේ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර හයවන වටයේ න්‍යෂ්ටික සාකච්ඡාවලට දින කිහිපයකට පෙරය.

ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක හමුදා ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික සහ හමුදා මර්මස්ථාන වලට බෝම්බ හෙළයි

ඊයේ(13) අලුයම, ඉරානයේ නටාන්ස් හි යුරේනියම් වැඩිදියුණු කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ඇතුළුව ඉරානය පුරා ඉලක්ක වලට ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරක ජෙට් යානා 200 කින් පමණ පහර දුන්හ. ෆෝඩෝ සහ ඉස්ෆහාන් හි න්‍යෂ්ටික ස්ථානවලට මෙන්ම හමාදාන් සහ ටැබ්‍රිස් නගර අසල හමුදා ගුවන් තොටුපළවලට ද ප්‍රහාර එල්ල වූ බව වාර්තා විය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉරාන තානාපතිවරයාට අනුව, ප්‍රහාරවලින් පුද්ගලයින් 80 ක් පමණ මිය ගොස් 320 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබූහ. ඉරානයේ ප්‍රභූ ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකායේ (IRGC) අණදෙන නිලධාරී මේජර් ජෙනරාල් හොසේන් සලාමි, ඉරාන සන්නද්ධ හමුදාවන්හි මාණ්ඩලික ප්‍රධානී මේජර් ජෙනරාල් මොහොමඩ් බගෙරි සහ ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකායේ අභ්‍යවකාශ අංශයේ අණදෙන නිලධාරී බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් අමීර්-අලි හජිසාදී ඇතුළු ඉහළ හමුදා නායකයින්ගේ මරණ සම්බන්ධයෙන් ටෙහෙරානය තහවුරු කළේය. ප්‍රවීණ න්‍යෂ්ටික විද්‍යාඥයින් කිහිප දෙනෙකු ද ප්‍රහාරයෙන් මිය ගියහ. කෙසේ වුවද නටාන්ස් යුරේනියම් වැඩිදියුනු කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයට "මතුපිටින් පමණක් හානි සිදුවිය" යනුවෙන් ඉරානය පැවසීය.

නෙතන්යාහු 'පූර්ව අනතුරු අඟවන' ප්‍රහාරය සාධාරණීකරණය කරයි

ඉරානය න්‍යෂ්ටික අවි අත්පත් කර ගැනීම වැළැක්වීම සඳහා "ඔපරේෂන් රයිසින් ලයන්" ලෙස නම් කරන ලද මෙම ප්‍රහාරවල අරමුණ වූ බව අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු පැවසීය. "අපි ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික අවිකරණ වැඩසටහනේ හදවතට පහර දුන්නා,"අගමැති බෙන්ජමින් ගුවන් ප්‍රහාරවලින් පසුව නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේය.

ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන ලබාගෙන තිබෙන සංවර්ධනීය තත්වය හේතුවෙන් තත්වය "ආපසු හැරවිය නොහැකි ස්ථානයකට ළඟා වී ඇති" බව ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක හමුදා මාණ්ඩලික ප්‍රධානී ඊයල් සමීර් පැවසීය. ටෙහෙරානය නැවත නැවතත් ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ එහි වැඩසටහන සාමකාමී ඉලක්ක පමණක් අනුගමනය කරන බවත් එය න්‍යෂ්ටික අවි නිපදවන්නේ නැති බවත්ය.

ඉරානයෙන් ටෙල් අවිව් වෙත මිසයිල ප්‍රහාර 

ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අලි කමේනි මෙම ප්‍රහාර  අසාධාරණ ප්‍රහාර ලෙස හෙළා දුටු අතර ඊශ්‍රායලය සිවිල් වැසියන් ඝාතනය කළ බවටද චෝදනා කළේය. ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි පැවසුවේ මෙම ප්‍රහාර "යුද ප්‍රකාශයක් ලෙස සලකන" බවයි.

ඉරාන හමුදාව තම භූමියට එල්ල කළ ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර වලින් පැය කිහිපයකට පසු ඊශ්‍රායලයට ඩ්‍රෝන යානා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් දියත් කළ අතර, පසුව බැලස්ටික් මිසයිල ප්‍රහාරද එල්ල කරනු ලැබීය. සමහර මිසයිල ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක වළලු බිඳ දමා ටෙල් අවිව් වෙත පතිත විය. ඊශ්‍රායල මාධ්‍යවලට අනුව අවම වශයෙන් එක් අයෙකු මිය ගොස් 60 කට වැඩි පිරිසක් ප්‍රහාර හේතුවෙන් තුවාල ලබා ඇත.

ඊශ්‍රායලය දවස පුරාම  ඉරානයේ විවිධ ස්ථාන වලට තව තවත් ප්‍රහාර එල්ල කළේය.

ට්‍රම්ප්ගෙන් 'විශිෂ්ට' ඊශ්‍රායල මෙහෙයුමට ප්‍රශංසා හිමි වෙයි

එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරවලට ඇති ඇමරිකානු සම්බන්ධය ප්‍රතික්ෂේප කළේය. කෙසේ වෙතත්, ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ෆොක්ස් නිව්ස් වෙත පැවසුවේ සැලසුම් කළ මෙහෙයුම පිළිබඳව තමා දැන සිටි බවත් එම ප්‍රහාර වලින් අත්පත් කරගත් "විශිෂ්ට" ප්‍රතිඵල අගය කළ බවත්ය. ට්‍රම්ප් ඉදිරිපත් කළ "දින 60ක අවසාන නිවේදනය" යටතේ ඉරානය තම න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන පිළිබඳ ගිවිසුමකට එළඹීමට අපොහොසත් වීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු ඉරානය විවේචනය කළේය.

රුසියාව ගැටුම් අවම කරන ලෙස ඉල්ලා සිටී

රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින් ඊයේ(13 පස්වරුවේ නෙතන්යාහු සහ ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් සමඟ දුරකථනයෙන් කතා කළේය. ජාත්‍යන්තර නීතිය යටතේ ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රහාර නීති විරෝධී බව ඔහු හෙළා දුටු අතර ඉරානයේ සිවිල් වැසියන්ගේ මරණ වෙනුවෙන් ශෝකය පළ කළේය.

ක්‍රෙම්ලිනයට අනුව, රුසියාව “ගැටුම උත්සන්නවීම අවම කිරීමට ” උත්සාහ කරන බව පුටින් අවධාරණය කර තිබේ. ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන සමඟ ගොඩ නැගෙන ආතතීන් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මාර්ගයෙන් විසඳා ගත යුතු බව ඔහු තවදුරටත් පැවසීය.

න්‍යෂ්ටික සාකච්ඡා අනතුරේ

හෙට(15) පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ න්‍යෂ්ඨික අවි හරණය සම්බන්ධයෙන් ඕමානයේ මැදිහත්වීමෙන් එක්සත් ජනපදය සමඟ පැවති සාකච්ඡාවල හයවන වටයට ඉරානය සහභාගී වීම අත්හිටුවා තිබේ. ට්‍රම්ප් මීට පෙර ටෙහෙරානය සාකච්ඡා “මන්දගාමීව ගමන් කරන” බවට චෝදනා කළ අතර එහි න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන සම්පූර්ණයෙන්ම විසුරුවා හැරිය යුතු බවටද අවධාරණය කළේය.

ටෙහෙරානය ට්‍රම්ප්ගේ ඉල්ලීම් පිළිගත නොහැකි යැයි ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, සිවිල් අරමුණු සඳහා න්‍යෂ්ටික පර්යේෂණ දිගටම කරගෙන යන බව දැඩිව පැවසූහ.

Unprecedented escalation between Israel and Iran: What we know so far